R A T I 0. ' 589 



fere momenti esse putet alias cognoscendi formas. Quod tantum abest a 

 vero , ut potius ex iis , quae ante homo sentiendi acumine atque indagandi 

 diligentia sibi coraparaverit , jam severioribus studiis indulgens magnam 

 percipere possit utilitatem. Non mirum itaque saepe contingere, ut quis 

 ad extremam usque senectutem varia cognoscendi stadia, ante percursa, 

 iterum iterumque vegeto pervagetm' animo, persuasissimum liabens, licet 

 vires corporis dissolvantui- , suam tamen mentem baud consenescere , sed in 

 meliori vitae superioris statu per novas vias ad majorem continuo per- 

 fectionis gradum adscensuram. 



Postquam igitur animus altius in cognoscendo progressus est , nequa- 

 quam suo privantiu- pretio sensuales quae dicuntur rerum perceptiones. 

 Nam etsi provectiori aetate majorem intellectus, maximam ratio sibi vindi- 

 cat auctoritatem , pro portione tamen sensu acquisitae rerum adspectabilium 

 cognitiones magni quoque aestimandae sunt. Hinc sensui debita honoris 

 sedes adsignetur baud procul ab iis , quas intellectus et ratio occupant. 

 Eadem enim mens est, quae variis modis ac gradibus cognoscendi pericu- 

 lum faciat. In primo gradu sensus fere solus dominatur; in secundo ei 

 praevalet intellectus; in tertio denique rationis auctoritati . et sensus sub- 

 jicitur et intellectus. Perficitur autem iUa gradatio mediis cognoscendi ad- 

 miniculis : imaginandi facultate , memoria , reminiscentia , observandi stu- 

 dio, moribus, disciplinis, aliisque subsidiis, quae quo magis in aliquem 

 cognoscendi cupidum vim exerceant, eo difRcilius erit indicatu, quemnam 

 perfectionis gradum in cognoscendo adtigerit. 



Quibus etiam conditionibus quodammodo imputandum est, (quod obiter 

 modo dicebam) , in dijudicandis cognoscendi generibus alios , qui sibi in 

 superiori gradu jam versari videantur, alias cognoscendi vias non solum, 

 et merito quidem, pro inferioribus habere, sed immerito etiam ut obsoletas 

 vilipendere; aut alios e contrario, quum quae juvenili tempore quasi in- 

 culcatae ipsis fuerant rerum imagines praeoccupato animo repositae maneant , 

 provectiori aetate , ne dicam vituperare , certe non agnoscere superiora 

 cognoscendi momenta; aut denique abos in adhibendis mentis viribus ad 

 veritatem investigandam baud raro varias cognoscendi formas confundere, 

 adeo ut unam eandemque rem , quae non nisi uno modo : aut sensu , aut 

 intellectu , aut ratione , percipi possit , variis modis aeque cognoscere velint. 



