R A T I 0. 597 



conscientiam neque a spatio et tempore neque ab externa natura pendere, 

 absurdum esset. Animi per se spectati notae propriae differunt profecto 

 ab iis , quas cum corpore habet communes ; atqui ob hanc communionem 

 ipse etiam naturae externae vicissitudinibus obnoxius est. Quapropter tria 

 statuamus categoriarum genera: alias, quae ad omnia quaeque , quibus 

 xov ovrog nota competat, referantur; alias, quae praeterea rerum univer- 

 sitatem adspectabilium spectent ; alias denique , quae soli animo adaptari 

 possint. Quare spatium et tempus dici possunt naturae sensualis categoriae , 

 eaeque magis abstractae, quam materiae, gravitatis ceteraeque mentis 

 deterniinationes , quibus rerum sensibilium natura definiatur *). 



Hinc cosmolor/ice spatio et tempore intelligantur rerum praedicamenta : 

 quae utrum finita dicenda sint, an infinita, nunc videamus. At vero 

 statim liquet, hie sensu strictiori de infinitate, i. e. de excludendo omni 

 termino, sermonem esse non posse, quandoquidem singulis illis praedica- 

 mentis, quae sunt rerum determinationes , vel cogitabilium vel existentium 

 rerum natura non nisi ex parte notatur. Atqui multis tamen philosophis 

 ejusmodi categoriae appellantur infinitae ; quae quo sensu tanquam rerum 

 praedicata ^) infinitae dici possint et merito dicantur , eo evincitur , quod 

 universe valeant et ad omnia quaeque pertineant, quae aut vera sint aut 

 esse possint. Nam, si rerum existentium series definiri nequit, multo 

 minus earum , quae existere possint , seriem definire possumus : ita ut 

 categoriarum immensa videatur accommodatio , quum, quam late pateat 

 rerum, ad quas appHcentur, series indefinita, ipsae tamen eandem semper 

 indolem conservent. Sunt igitvtr summae rerum notae, quippe quae de 

 omni praedicantur existentia cum naturae, tum etiam animi in natura 

 versantis; hinc pertinent ad omnia rerum genera, quorum series definiri 

 nequit, et ob hanc indefinitam accommodationem sponte etiam inserviunt 

 definiendis notionibus rerum genericis, quae ambitu sunt angustiores et, 



') Uti materiam quidem cogitare possumus sine gravitate, hanc autem minime sine materia: 

 sic spatium et tempus sine materia quidem, non vero hanc sine illis. Alia sane quaestio est; 

 num ejusmodi notiones abstractae animo cognoscendi cupido eufficiant? Nonne potius, ubi 

 tanquam materiae conditiones tempus spatiuitque cogitemus , concedere cogemur una cum 

 ipsis adessc materiam? 



') Nam sublimiori etiam gaudent significatione in sublimiori cognoscendi regione. 



