R A T I 0. 599 



cessario. Unde liquet objectiva ratione miuime totius spatii et temporis 

 quasi fragmenta intelligi, sed reale quoddam spatium itemque tempus. 

 Quod idem obtinet in definienda materia, vi, aliisque rebus, quae, ab- 

 stracte spectatae , vere etiam mentis sunt formae universales. Cavendum 

 igitur, ne categoriae confundantur aut cum sensuali spatii temporisque 

 repraesentatione , aut cum eorum objectiva perceptione ^). Nam si spatio 

 vel tempori percepto id tribuatur , quod soli spatii temporisve notioni sive 

 mentis formae subjectivae convenit, realitas perceptibilis confundetur cum 

 cogitabilitate sive possibilUate '^). 



') Quae quidem confusio facilius evitari poterit quoad notioiies, quae non nisi notas 

 cujusdam rerum generis contineant. — Nemo profecto dixerit aiborcm, quatcnus cogitetur, 

 continuo minorem cogitari posse, quoniam oogitationem statim imago subibit arboris sensu 

 ante perceptae, quae quam parva sit, sua demum quantitate fisa determinetur oportct. — 

 Haud secus tarn en, re accuratius perpensa, in aliis fit determinandis rebus, quarum notae 

 sunt universaliores. Hujiis generis est, verbi causa, notio materiae, cujus vel minima pars 

 continuo sane minor cogitari potest j ut vero revera existens cogitetur, determinata sit 

 oportet, nee hae ratione minor deinceps cogitari poterit. Haud aliter profecto de tempore 

 et spatio judicandum. 



') Omne toium siias habet partes. Totum reipsa existens (reale) snas proinde etiam habet 

 reales partes, quae discenu inter se possunt. Atqui notione etiam aliquod totum, ejusque 

 notis partes totius constituuntur. Totum autem et partes a se invicem pendent : nullum 

 totum sine partibus, nuUaeque partes sine toto, Hinc tanquam notiones empiricae item a 

 suis notis tempus spatiumque pendent j quae notae ut coUiguntur abstrahendo a singularibus , 

 sensu perceptis , spatiis temporibusque , ita etiam carum finitatis ipsae notiones sunt participes. 

 Videbamus autem, tempus ct spatium categoriis quoque adnumerari, esse igitur universales 

 cogitationes sive mentis determinationes : quare in hoc cognoscendi gcnere cum ejusmodi 

 formae universe valeant, infinita certi spatii punctorum temporisque cujusdam moraentorum 

 divisio cogitari potest, eoquod cogitati spatii temporisque applicatio infinita est; minime 

 tamen cogitare possumus ejusmodi puncta atque momenta esse ipsa indefinita, nisi absurda et 

 contradictionem involventia fas sit cogitari. Quin etiam spatii pro triplici dimensione extensi , 

 temporisque continuo moti, turn, praeteriti, tum futuri, infinitatem, habita categoriarum 

 ratione , fingere quidem , non autem ex vero cogitare possumus. Quid ? Temporis spatiique 

 categoiiae nonne cogitationes sunt? Si sint, nonne in infinitum, (in indefinitum dixerim), 

 adaptari possunt possiiili, i. e. cogitabili spatiorura ae temporum realium seriei? Omnmo. 

 Sed eo ipso sequitur ut nee infinite extensum spatium , quod revera existat , nee infinitiun 

 tempus vere existens cogitare queamus. Categoriis enim , ut paulo ante statuimus , non nisi 

 pracdicata inteUiguntur omnium spatiorum ac temponim , quae aut Tere existunt , aut aliquando 

 existent, aut saltern existere possunt. 



