R A T I 0. 601 



i. e. suis proprietatibus (seu qualiiatihis) -, quae dimensiones audiimt : 

 altitudini, longitudini et latitudini. Quae quidem abstracte spectatae diffe- 

 runt, sed idealiter cogitatae unum omnino idemque sunt: id enim, quod 

 longum, etiam latum est atque altum; et sic deinceps. Turn demum , 

 quum spatia realia comparamus, sensu diverse da ejusmodi dimensionibus 

 sermo esse potest ; ita ut , quod alio modo dicitur altitudo , id idem alio 

 dici possit longitudo, alio latitudo. Ipsa igitur idea possibilem tantum 

 involvit earum comparatarum dimensionum realitatem , i. e. possibilem rea- 

 litatem cujusdam determinatae sive jinitae extensionis. Nee obstat, ut 

 ejusmodi altitudinem , longitudinem, latitudinem quasi ia infinitum cogi- 

 tando extendi posse fateamur; dummodo possibili tantum cogitati spatii 

 realitati, minime vero realibus ejus dimensionibus infinitatem largiamur. 



Temporis cogitatio item suis congruit omnino proprietatibus, quibus ipsa 

 pei-ficitur. Temporis autem proprium est , ut sit et non sit , ut fuerit et 

 continue fiat '). liinc, ut totum cogitatum, e medio quasi puncto, duplici 

 via : retro et prorsum , dirigitur. Id enim , quod praesens dicitur tempus 

 sive temporis momentum , futuro liinc , iUinc finitur praeterito ; quod ut 

 esse possit praeteritum, quondam praesens fuerit necesse est. Quod autem 

 futurum est, aliquando praesens quoque erit. Quin id ipsum, quod prae- 

 sens vocatur, ut cogitari possit aeque praeteriti atque futuri indiget, 

 quibus quippe notionibus extremae medii momenti , i. e. praesentis , con- 

 ditiones constituuntur ^). Ex hac autem continue mutata momentorum 



') n Ipsa qnoque assiduo labuntur tempora motu , 



Non secus ax: jlumeii: neque enim consistere Jlumen, 

 Nee levis hora potest ; sed nnda impellilur unda, 

 Urgueturque prior venienti, urguetque priorem: 

 Tempora sic fugiunt pariter , pariterqtie sequuntur , 

 Et nova sunt semper; nam quod fuit ante, relictum est; 

 Fitque quod hand fuerat, momentaqtie cuncta novantur." 



Ovid. Metam. XV. v. 179, sqq. 

 *) Id, quod nunc praeteritum est, baud sem^^er praeteritum fuit, sed aliquando praesens 

 erat, aliquando etiam futurum; hinc non nisi qualitatem peculiareni sive temporis universi 

 momentum aliquod necessarium efficit, ita tamen, ut, licet es se alias temporis qualitates 

 sustulerit , mutatae conditionis argumentura sua notione complectatur. — Quod idem valet de 

 praesenti atque futuro. 



76 



