602 F. 0. DE GREUVE. 



realium natura probatur ipsius temporis inconstantia. Unde liquet, tem- 

 pus quoad realitatem finitiim esse , utpote suis determinatum momentis ; 

 sed idealiter contineri temporis cogitatione infinitam finitae realitatis pos- 

 sibilitatem. 



Cum vero, quod jam ante innuimus, tempus et spatium a se invicem 

 pendeant, ita ut alterum sine altero ne cogitari quidem possit; ob banc 

 ipsam mutuam necessitudinem eorum etiam notiones dicendae sunt finitae: 

 quae quippe sic reciprocantur, ut et, si tempus sit, spatium sit, et, si 

 spatium sit, sit tempus ^). Ut autem intelligamus , quae causa sit illius 

 connexionis, ad idealem temporis et spatii naturam adten damns oportet. 

 Idea enim baud comprehendimus notionem a rebus abstractam, sed ipsam 

 potius cogitandi et existendi conformationem. Ut id, quod abstrahendo 

 nobis repraesentamus , vere existens cogitetur; ei non tantum existendi 

 possibilitas concedatur oportet, sed existentia quoque realis tribuatur. Ut 

 autem id, quod abstracte cogitatum est, concrete quoque cogitari queat. 



') Spatium si extensnm cogitatur, est necessaria rerum juxta se positarum conditio j sin 

 realiter existens repraesentatur , manifestetur oportet suis qualitatibus , quae non nisi in rebus 

 juxta se positis existunt et sua in his mutua relatione dignoscuntur. Ipsae autem res earum- 

 que status ac situs, etiamsi tantiunmodo cogitentur, aut continue mutantur, aut saltern mu- 

 tabiles sunt, eoquod in tempore versantur; immo etiam ipsae dimensiones pro diversa rerum 

 in spatio relatione suam permutant conditionem; nee ipsum spatium ut infinite extensum 

 cogitari poterit, nisi diversae saltern extensionis viae infinitae cogitentur. Ut igitur ejusmodi 

 spatium infinitum haudquaquam figmentum, sed vere cogitatio sit, veritati eonsentaneum esse, 

 i. e. spatium cogitatum sive subjectivwn, cum reali sive objectivo consentire debet. Infinite 

 cnim eoque immobili fingendo spatio supponeretur corpus quasi solidum , quod , quamquam 

 infinite extensum , eo ipso , utpote aliis eorporibus oppositum , determinatam molem consti- 

 tueret; quod absurdum. Ubi itaque res juxta se positae, ibi quoque spatium; hinc, ubi 

 ejusmodi res aut fuerint, aut fiant, aut futurae sint, ibi quoque cum ipsis rebus spatii puncta 

 mutantur. Spatium proinde in tempore tantum realiter existere potest. — Tempus item a 

 spatio pendere multo facilius intellectu est. Temporis enim cogitatione continetur ipsius 

 reaUtas. Ut igitur vere sit, continue tempus fieri debet: Line, quod modo praescns est, 

 mox fit praeteritum; quod nondum erat, fit statim praescns. Sic vero non tantum res, sed 

 eiirum quoque conditiones, oriundo, mutando, intereundo ita sibi succedunt, ut simul tamen 

 tanquam juxta se positae oriantur, mutentur, intercant. Unde liquet temporis momenta item 

 implere spatium, neo sine spatio concipi posse. — Quae interna utriusque eonnexio loci 

 nomine appellari solet; atque hujus habita ratione necessitudinis loquimur de temporis spatio, 

 de spatii longitudine, de punctis temporis aeque atque spatii. 



