O R A T I 0. 603 



ita Jut ipsa cogitatio realitatem in vol vat, existendi vis adsit necesse est ; 

 hinc, quod spatium et tempus adtinet, ad mutuam utriusque stabiliendam 

 relationem postulatur ejusmodi vis, quae efficiat ut utrumque realiter 

 existat. Hanc vero vim comprehendimus motus notione in res omnes 

 dorainantis. Motu nimirum materia, i. e. possibilis sive cogitabilis rerum 

 juxta se positarum realitas, quasi propellitur, non cogitata tantum , sed 

 vere etiam existens, hinc spatii conditionibus obnoxia. Motu igitur, 

 (ut sublimiora tangamus), per definitas orbitas corpora coelestia feruntur, 

 quae et suo cursu definitum implent spatium et temporis computandi 

 rationes suppeditant. Licet autem summis coliaesionis legibus , ad quas 

 sane perturbationes quoque planetarii motus referendae sunt, sapientissime 

 provisum sit, ut perpetuo motu perdurare possint: quis tamen infitias ibit, 

 ingentia ilia coeli sidera quoad spatium terminis inclusa, quoad tempus 

 temporis conditionibus esse obnoxia? Verumtamen illud immensum spa- 

 tium, quod neque oculis metiri, neque intellectu complecti possumus, 

 nobis, non somniantibus , sed enixe cogitantibus, re ipsa videtur infinitum; 

 quin omnia quaeque, quibus spatium impletur ^), non tantum corpora 

 coelestia , sed alias etiam res interpositas , fragmenta dixerim quasi materiae 

 munitissima subtilissima , arbitramur numero infinita. Quam opinionem 

 inde puto repetendam, quod mentibus nostris anticipata insit infiniti, 

 divini, absoluti principii praesensio. 



Verum enim vero sapientissimum divinamus coeli terraeque Conditorem, 

 aeterno numine cuncta gubernantem, ordinem rerum omnium ac vicissitu- 

 dines administrantem , astrorum aeque Statorem atque spatii temporisque 

 Moderatorem. Deum autem Universi Auctorem cogitantibus, nefas est 

 confundere cum ipso Creatore creatam rerum Universitatemj hinc Deum 

 cogitantibus infinitum, nefas est mundum cogitare infinitum. Verum ta- 

 men, ut infinitatis saltem speciem tribuant Universo, sunt, qui distinguant, 

 acute sane, ab omnibus ac singuUs rebus ipsam rerum Universitatem, illas 

 TO, ndvra , hanc vero to nav appellantes : quod eodem jure valeat de 

 spatio et tempore. At ejusmodi infinitas omnino ficta est, utpote opposita 



') Nam spatium vacuum in adjecto sibi contradicit et tam ideal! quam reali cognosceadi 

 forraae repugnat. 



76* 



