R A T I 0. 605 



ut imiversitatem constituant, ratio certe connectendi ipso nexu est superior. 

 Quum igitur, (quae est humana praestantia) , de illius rationis nltimae 

 necessitate mentibus nostris persuasissimum sit, si jam res cunctas una 

 Universi notione comprehendimus , eo ipso fatemur: mentem- esse divinam, 

 quae ordine res et nexu disposuerit. Quod si ita est , summus ille rerum , 

 itemque nexus et ordinis Auctor, quum mente et consilio mundum ordi- 

 naverit, totius etiam sive universi conformationem aeterna mente intueatm* 

 necesse est. Licet igitur mundus realis, ut partibus constans finitis, 

 infinitus ipse dici nequeat, sublimiori tamen significatione Universi ideam 

 ut Dei cogitationem confiteamur esse infinitam. Eodem autem jure tem- 

 poris ao spatii ceteraeque categoriae , atque ipsarum adeo rerum singularium 

 notiones, si Dei sint cogitationes, nihil prohibet quo minus dicantur in- 

 finitae '). Si porro pie ponamus: Deum eo ipso Creatorem dici, quod 

 non solum res creatas assidue moderetur, sed, uti ab aetemo inde crea- 

 verit, sic etiam in aeternum usque creandi opus continuaturus sit, ita ut 

 ante omne aevum et res omnes creandas cogitaverit , et rerum creandarum , 

 proinde etiam temporis spatiique, conditiones constituent; tum quoque 

 statuamus oportet: perpetuam temporis continuationem infinitamque spatii 

 extensionem aetemo Dei consilio procuratam esse. Qua tamen posita 

 infinitate sponte concedimus : tempus et spatium, quatenus infinita mentis 

 acie divinae , (si fas sit dictu) , cogitentur , idealiter quidem esse infinita , 

 sed quatenus in rebus ut successionis et extensionis momenta realiter 

 adsint, — licet infinita sit eorum series, — vere esse finita, quum alterum 

 eorum altero determinetur momento. Hac igitur infinitate solummodo 

 infinita progressio intelligitur. Verum hoc etiam sensu tempus et spatium 

 a se invicem pendent, quum mutua relatione finiantur. Tantum igitur 

 abest ut ad banc intricatam temporis spatiique infinitatem explicandam 

 infinitum essentiae absolutae processum, nescio unde, supponere cogamur, 

 ut potius sustineamus: aut nihil ista infinitate intelligi, aut id solum- 

 modo, (quod tamen summi jam moment! est), neque rerum simul 

 existentium seriem spatiique extensionem, neque formarum motu perpetuo 



'j Quo sensu notiones rerum empiricarmn Platoni dicuntur ideae, tanquam earum rerum 

 exemplaria , tlivina mente ante informata quam ipsae res essent. 



