RESPONSrO AD QUAESTia?fEM JURIDICAM. 18 



loco lion possum , qiiin verbo moneam , quantum veterum mores a nostris discrepent 

 qudin hodie non solum paoati populi, qui neutri parli addicti sunt, sed ipsi hostes in 

 medio belli aeshi a principibus amicorum nomine saepius compellantur , idque vel eo 

 tempore , quo sibi invicem perniciem parant. 



Ex hisce igilur omnibus apparet banc mihi stare sententiam, turn demum captivos illo 

 beneficio gaudere , si ad eos pervenerint , qui sunt amioi i. e. qui easdem partes nobis- 

 cum in bello sequuntur; ad quam sententiam slabiliendam et conflrmandam multun* 

 ccrte facivmt exemjjla a Grotio cumulata, in opere de I. B. ac I*. III. cap, 9. §.2. 

 noL% — Hos nunc haucce materiem non pessequimur ullerius, quum de foederatis op- 

 portuna dicendi occasio dabitur ad finem hiijus responsionis. 



Tiansibimus polius ad aliud requisitum , reverti nempe cos debere ad suos aut ad ami- 

 cos awi'wio remanendt ; « nee enim. satis est corpore domum quern rediisse , si men- 

 « te alienus est." (4) Liberum enim esse cuique, libertatem deponere, civitatem re- 

 linquere , quamque velit ad habitandum eligerc , id natural! rationi est congruum , ipsis- 

 que legibus naturae praecipilur : quod jus praeclarum , ne quis in civitate maneat invi- 

 |us, Cicero Tocat fundament urn. firmissimum lihertatis (5). Ilinc multa possunt 

 explicari in historia Romana , quae non recte intelligere possumus absque hujus re- 

 quisiti cognitione. Nee est, quod diu quaeramus exempla, quura ipse Pomponiua 

 duo afferat, alterum Attilii Reguli, Me nandri allerum, quorum illud, quippe vulgo 

 notum, et a tot scriptoribus celcbratum (6), nos non altingemus; hoc, age, expona- 

 mus uberius: 



Legati, in Graeciam missi, neque Atticam linguam callentes, secum habere voluerunt 

 Cn. Fublicium. Jllenandrum libertinum , tanquam interpretem Latini sermonis. Hie au- 

 tcm , engine Graecus , postea Romam profectus , ibi civitate donatus erat , amiseratque 

 adeo jus civitatis patriae; quoniam duaram simul civitatum civis esse, jure Romanorum 

 civili , nemo poteral. Jam , si cum legatis in patriam suam profectus esset , et sic prio- 

 ns civitatis jus quasi rejieteret , posset noiHiuIIis vidcri amisisse prorsus jus ciyitatis Ro- 

 manae; qua propter, ne locus relinqueretur calunaniac, senalui visum est Meuandro ca- 

 Tere, ut maneret civis Romanus , et ne in poslerum reduci uUum dubium moveretur, in, 

 ejus gratiam lex lata est; quam supei-vacuara censct Pomponius, hoc modo ratioci- 

 uatus (7): « Si animus ei fuisset remanendi apud suos, (Graecos nempe,) desine- 

 n^ret esse civis Romanus ; sin vera animus fuisset revertendi , maneret vivis." — 



Quae 



(4), L. a6. D. h. tit (5) Cic. p. Balbo , 3i. 



(6) AUegasse sufficiat A. Gelliuin, N. A. VI. k. Vol. Maximum, I. i, t'l: Cic. de Off. I. i3. — 

 ld<an , lil. c a6 el icqq., in hoc Regiili factum ioquirit, 



(7 ) L. 5, §. 3. D. b. tit. •• De Menandro di Cic. p. Balbo , c ti, ^ 



83^ 



