COMMENTATIO ao QUAESTIONEM TUEOLOfilGAM. 20 



Inodo autem antiquissimis temporibus instrumenti istiiis structura fuerit , pro cerlo dici 

 non potest ; sed medio aevo , de quo nunc sermo est , constat duas organorum species 

 fuisse , alteram hydraulicorum , quae ut nomen indicat , aquae vi sonum edebant ; al- 

 teram pneuviaticorum , cujus generis et nostra sunt organa. Hydraulicorum inventio- 

 nem Tertulliaiius Arcbimedi tribuit (1) et Is. Vossius (2) e Gassiodoro 

 demonstrat , eonim usum una fere cum Romano imperio interiisse ; quanquam apud 

 Graecos diutius reservatus sit. In annalibus enim Francicis cujusdam Anonymi , dicitur , 

 anno 826, Georgius seu potius Gregorius quidam Venetus, Ludovico Pio 

 Aquisgrani organum construxisse hydraulicum , idemque ad morem Graecorum , ut 

 Aimonius et alii ejusdem seculi scriptores indicant (3). Idem Vossius judicavit 

 organa hydraulica ob aequalem flatum , aquae beneficio , meliorem fortioremque sonum 

 edidisse. Quam ob causam tamen posteriori aevo pro hydraulicis pneumatica in usum 

 venerint , dicere non ausim ; sed revera hoc accidit. 



Fuerunt qui a Papa Vi tali a no organorum usum in cantu Ecclesiastico institutum 

 esse dicerent, ut ex.gr.: Platina in vita Vitaliani I, » at Vitalianus cultni 

 t divino intentus , et regulam Ecchsiasticam composuit , et cantum ordtnavit , ad- 

 > hihitis ad consonantiam , ut quidam volunt , oi'ganis." Quod tamen Gerbertus 

 refutat (4), neque minus Forkelus (5), qui bene animadverterunt hie etiam vocabu- 

 lum organum pro omni instrumento organico accipi posse. Haud dubium vero est 

 quin seculo VIII organa vera in Occidente cognita fuerint Constantinus enim Co- 

 pronymus anno 756 Pipino regi , praeler alia munera , organa etiam misit, quae in 

 Gallia prima fuerunt (6). Tempore Caroli Magni in tcmplo Aquisgrani organum 

 fuit, quod a scriptoribus tanquam splendidissimum describilur. Eodem vergente seculo, 

 permagnum organum fuisse dicilur in civitate Wintoniensi , cujus structura talis erat, 

 ut 70 viris opus esset , qui omnibus viribus intentis ejus folles 26 moverent ; neque 

 tamen fistulae numerum 400 excedebant (7). Non immerito igitur animadverterunt, 

 vix iutelligi posse , quomodo ad tam exiguum fistularum numerum 70 viris opus fuerit , 

 quum nostro tempore folles maximorum prganonim , quae duobus vel tribus millibus 

 fistularum instructa sunt, ab uno tantum viro facile moveri possint ; sed continuo la- 

 bore et cura , sicul omnia , etiam organa perfectiora facta sunt. 



Quanquam organis medio aevo sensim paulatimqiie major fistularum numerus addi- 



tus est, ambitus tamen sonorum in iis non tatus fuisse videlur, quum veleres inprimis 



; " ■ ]^ ■ ■ '' ' ' stu- 



■ ■ uiLxi! ( iMniiii i.uji»j> ,i.iSiiiib'rf ,'u ,iinJ)i(ij/ 



(i) De Anima cap* i4. («) jDe Poematum eantu et viribus Rjr^mi-p.^o5. :~ ' ■ i; 1!-:^ 



( 3 ) Idem 1. 1. p. lo5 seqq' (4) i>e Cantu etc T, IL p. i4i. (5) All. Gesch. T. II. p. 356, 



(6) Eginh ar dus in vita Pipini et Marianus Scotus apud Forkelum L 1. II. p. SS?. et 



B ingham. 1. k T. 111. ayS qui omnino de organis legi meretor. (7) V orkel. T. II. p* 365- su*!' 



