C 191 ) 



voor, en in alle ligchamen , die tot cementen gebruikt 

 worden , hceft de kiezelaarde meer of min de bovenhand. 

 Jrliertoe behooren voornamelijk de klei , de tras , de 

 pouzzolane , enz. ; waaromtrent ik het een en ander 

 moet opmerken. 



De onder den naam van klei begrepene delfftoffelijke 

 2elfftandigheden zijn , gelijk bekend is , van zeer onder- 

 fcheidene fcheikundige zamenftelling. Kiezel- en kleiaarde 

 zijn de fteeds daarin voorhanden zijnde beftanddeelen , en 

 wel in verfchillende onderlinge hoeveelheden ; doch z66 

 evenwel, dat, zoo ver mij bekend is, nooit meer klei- 

 aarde dan kiezelaarde aanwezig is. De hoeveelheid der 

 laatstgenoemde gaat die der eerlte dikwijls zoo ver te bo- 

 ven , dat de klei flechts als een fijn , met een weinig 

 kleiaarde vermengd, quarz-poeder kan worden aange- 

 merkt. Zij is nooit geheel vrij van ijzeroxyde en voert 

 niet zelden koolzuren kalk, koolzuur ijzeroxydule, enz. 

 met zich. Derhalve kan ook niet elke foort even ge- 

 fchikt voor den hydraulifchen mortel zijn ; mij is even- 

 wel nog geene voorgekomen , die daartoe ongefchikt was, 

 of niet door behoorlijke behandeling in een bmikbaar 

 cement herfchapen had kunnen worden. Bijna alle klei 

 moet tot dit einde meer of minder fterk , menige zelfs 

 tot het begin van verglazing toe, gegloeid worden , en 

 bij die , welke in groote overmaat kiezelaarde bevat en 

 als het ware vergruisde quarz is , moet men tevens een 

 weinig kalk bijvoegen , oin haren zamenhang te vermin- 

 deren. 



Het zou te wijdloopig worden en van geencrlei nut 

 wezen , wilde ik van alle de proefnemingen melding ma- 

 ken, die ik met onderfcheidene foorten van klei heb in 



het 



