( 194 J 



/ : 



t 



Ik heb tot dus ver alleen van de hoofdzakelijke wertc- 

 zame beftanddeelen bij deze bewerking gefproken, en alle 

 andere dingen , die daarbij nog in het fpel komen , niet 

 in aanmerking genomen ; thans moeten , om niet onvol- 

 ledig te zijn , ook deze behandeld worden.' Hiertoe be- 

 hooren ijzeroxyde , bittcraarde , loogzouten , koolftof- 

 zuur , zwavelzuur en kristallifatiewater. 



Over het ijzeroxyde , als werkzaam beftanddeel bij den 

 liydraulifchen mortel, is zeer verfchillend geoordeeld ge- 

 worden. Sommigen hebben het als de conditio sine 

 qua non befchouwd ; anderen hebben het als onverfchillig 

 of zelfs als nadeelig aangezien. De waarheid ligt in het 

 midden , zoo als ik meen te kunnen bewijzen. Geen 

 der ijzerverzuurfels — het oxydule, het oxyde en oxyd- 

 oxydule — werkt , langs den natten weg , fcheikundig 

 op de kiezelaarde of den kalk , zoo als ik mij hiervan , 

 door opzettelijk daartae ingerigte proefnemingen , over- 

 tuigd heb. Langs den droogen weg, verbindt zich even- 

 wel de kiezelaarde daarmede , en wordt daardoor zoo in 

 zamenhang verminderd, dat zij met zuren eene gelei 

 vormt; en in dezen toeftand heb ik haar ook in onder- 

 fcheidene ijzer-fintels {eifenfchlackeri) aangetroffen. Zoo 

 bevindt zij zich insgelijks in de lievrit , namelijk in 

 zamenhang verminderd door ijzer-oxydule , doch ook 

 voor een gedeelte door kalk. In den edelen granaat 

 {almandiri) bewerkt het ijzeroxyde, benevens een ge- 

 deelte 'kleiaarde, dat hij, na op zich zelven gefmolten te 

 zijn, in zoutzuur volkomen opgelost wordt en daarmede 

 eene gelei vormt , hetgeen in den gemeenen groenen 

 granaat de kalk insgelijks bewerkt. Hieruit — wanneer 

 men tevens het boven reeds gezegde in aanmerking 



neemt -— 



