C 208 ) 



bijna nooit geheel vrij van koolftofzure bitteraarde. Hi] is, 

 om nu niet te fpreken van de meer zeldzaam daarin voor- 

 komende zelfftandigheden , zeer verfchillend ten opzigte 

 van de hoeveelheid van klei, daarin bevatals in denatuur- 

 en fcheikundige hoedanigheid dezer ftof. De hoeveelheid 

 klei ontdekt men , wanneer men den kalk met verdund 

 zoutzuur uittrekt , het overblijffel , hetgeen de klei is , 

 goed afvvascht , en , nadat het naauwkeurig gedroogd of 

 een weinig gegloeid is geworde.i , deszelf . gewigt onder- 

 zoekt. Het weinige , dat zicli van kleiaarde en ijzer- 

 oxyde fomtijds in zoutzuur oplost, komt hier niet in 

 aanmerking. De klei van den mergel , 1 oe het met haar 

 ook moge gefteld zijn , bevat nogtans , volgens mijne on- 

 dervinding , altijd zoo veel kiezelaarde , dat hij voor ce- 

 ment dienen , kan ; menigmaal beftaat hij zelfs bijna uit 

 niets dan uit fijn kwarzpoeder, zoodat cement en kalk 

 hier reeds te zamen voor handen zijn. Wordt demergel 

 gebrand , zoo verbindt zich de kalk voor een gedeelte 

 met de klei, en, wordt hij naderhand met zoutzuur be- 

 handeld, zoo vormt hij eene gelei. Bij een fterk vuur 

 verglaast hij meer of min gemakkelijk. 



De hoedanigheid van den gebranden mergel en de wijze 

 hoe hij zich in het water verhoudt, kan zeer verfchillend 

 zijn ; dit wordt gewijzigd naar de onderfcheidene hoeveel- 

 heid klei, naar de verfchillende evenredigheden der hoe- 

 veelheid kiezel- en kleiaarde in de klei , en naar dat de 

 klei grover of fijner, meer of minder zamenhangend , 

 meer of minder innig, met den koolftofzuren kalk ver- 

 mengd is. Grooten invloed heeft daarop de graad en 

 langdurigheid der hitte, aan welke de mergel bij het 

 branden wordt blootgelteld. Dezelfde mergel kan, uit 



aan- 



