VAN DE GEOGKAPIIISCHE DIENST IN N. I. 107 



VIERDE BIJLAGE. 



VERGËLIJKl^CI DER GËODESISCH GEVO^DEXE UËT DE STëRRëKUNDIG 



DEPAALDË BREEDTEN. 



üe heeien De Lange zijn bij de berekeningen hunner triangulaties uitgegaan van eene basis, met 

 de ketting over een sawali-veld gemeten, (Verslag van de verrigtingen der geographische ingenieurs 

 inde residentie Cheribon, biz. 7, in Let Natuurkundig tijdschrift, uitgegeven door de Natuurkundige 

 Vereeiiiging, deel X). lieeds aanvankelijk werd de bepaling der poolshoogte van twee ver uit elkander 

 liggende punten door den verslaggever, den heer G. A. de Lange, aangewezen als een middel om da 

 naauwkeurigheid der basisraeting te beoordeelen, (t. a. p.) «en, zoo als blijkt uit de breedtebepaling 

 )i van Indramayoe, vergeleken met die van Cheribon, is de gewensehte naauwkeurigheid bereikt." 



Alhoewel onder de toenmaals bepaalde poolshoogten die van Madjalingka eene afwijking van 9'',3 

 vertoonde met de door de driehoeken gevondene, eene afwijking, die den heer de Lange toen onver- 

 klaarbaar voorkwam, steraden de twee overigen vrij goed overeen, eu de bepaling van het breedte- 

 verschil tusschen het noordelijkste en zuidelijkste puut, waarvan de breedte sterrekundig bepaald 

 was, Indrainayoe en Koeningan, verschilde slechts eene halve seconde van het geodesisch gevondene, 

 terwijl dat breedteverscliil zelf 40 minuten bedroeg. 



In het jaar 1856 werden de triangulaties in de i'esidentie Banjoemaas voortgezet. Van vijf stations 

 werd de breedte ook sterrekundig bepaald, nl. van Selok, Pliken, Midangan, Endrokilo en Patjar- 

 loewong, en van de vier eersten was de sterrekundig bepaalde zuiderbreedte, derhalve het breedte- 

 verschil met Cheribon, grooter , dan de door de triangulaties bepaalde. Hetzelfde verschijnsel deed 

 zich het volgende jaar bij de triangulaties in de Residenties Baglen en Kadoe voor. De drie ex- 

 pedities vormden een geheel, want bij de triangulatie in de residentie Banjoemaas werden de zijden 

 Tjiaraies-yawal, Tjiaraies-Gegerbehas, en Tjiamies-Sitoegedeh uit de triangulatie van Cheribon 

 ontleend, en evenzoo verschafte de triangulatie in Banjoemaas de zijde Langit-Bismo als basis, om 

 bij de berekening van het driehoeknet in Baglen en Kadoe van uit te gaan. Ofschoon dus de 

 toetsing der eerste di'iehoeken , (in de residentie Cheribon) door sterrekundige breedtebepalingen, de 

 gemetene basis schenen te bevestigen, werd het hoe langer hoe waarschijnlijker, dat zij te klein was 

 aangenomen, daar de breedteverschillen over het algemeen, sterrekundig bepaald, grooter uitvielen 

 dan de geodesisch bepaalde. Eene fout in de oriëntering van het net, d. i. eene fout in het azimulh 

 waarvan bij de berekening werd uitgegaan, kan natuurlijk ook invloed op de berekende breedten 

 der stations hebben, doch de veelvuldige azimuthbepalingen, door den heer G. A. de Lan<Te 

 volbragt, gaven meestal slechts eene afwijking van eenige weinige seconden met het berekende azimuth, 

 en toch zou er eene fout in oriëntering van meer dan 30 sekonden moeten aangenomen worden, om 

 voor de stations Samarang, Ngrandja, Goeling enz. die bijna twee graden in lengte met Cheribon 

 verschillen, eene fout in breedte van ééne enkele seconde te verklaren. 



Ik heb getracht te bepalen, met welken factor de aangenomene lengte der basis vergroot moet 

 worden, om do overeenkomst tusschen de uit het driehoeknet gevondene en de sterrekundig bepaalde 

 breedten zoo goed mogelijk te maken. Elke breedtebepaling gaf daartoe eene vergelijking met twee 

 onbekenden, zijnde x de fout in de aangenomene breedte voor Cheribon en i/ de fout der breedte- 

 Verschillen, in seconden uitgedrukt, voor elke minuut verschil, zoodat 1 +^'^2/ de bedoelde factor ia. 



