4 VERSLAG VAN DEN HOOFD-INGENIEUR 



De wijze, -waarop de lengtebepalingen geschiedden, was nu als volgt: 

 Ik had van den Ingenieur van'sEijks telegrafen, den heer Groll, de 

 vergunning verkregen om voor de bedoelde lengtebepalingen over den 

 telegraaf te beschikken, wanneer mij zulks het gelegenst zou voorko- 

 men. Voor de welwillendheid, waarmede ZEd. mijnen arbeid onder- 

 steunde, kan ik niet nalaten hem hier openlijk mijnen dank aan te 

 bieden. Ook kan ik de verklaring niet achterhouden, dat de tele- 

 grafisten aan de verschillende betrokkene kantoren ons steeds met den 

 meesten ijver bijstonden, ofschoon hun dienstverblijf op het telegraaf- 

 kantoor menigwerf door onze bepalingen eenige uren verlengd werd. 



Ik had nu in het algemeen het volgende schema ontworpen , dat wij 

 opvolgden, zooveel de omstandigheden het toelieten. Te vijf uren des 

 namiddags, middelbaren tijd te Batavia, vervoegden de heer Jaeger 

 en ik ons ieder naar ons telegraaf kantoor. Zoodra mogelijk vergeleken 

 wij onze chronometers door seinen met den telegraaf, die eenvoudig 

 daarin bestonden , dat aan het eene station de sleutel door een' tele- 

 grafist werd nedergedrukt of gesloten, en na drie of vier sekonden 

 weder losgelaten of geopend. Ieder van ons nam, op zijnen chrono- 

 meter, zoo naauwkeurig mogelijk de oogenblikken waar, waarop dit 

 sluiten van den sleutel plaats had. Ik oordeel het niet raadzaam , dat 

 een der waarnemers zelf de seinen op bepaalde tikken des chronome- 

 ters geeft, daar hierdoor eene constante fout ontstaan kan. De wil 

 namelijk, om op een bepaald oogenblik den sleutel neer te drukken, 

 heeft altijd eenigen tijd noodig om tot uitvoering te komen. Dit is 

 mij dikwijls gebleken; ofschoon nl. de telegrafisten telkens door mij 

 verzocht werden den sleutel te sluiten, als de secondewijzer op O, 15, 

 30 en 45 seconden wees, had de sluiting bijna altijd plaats na den 

 tik des chronometers , en hoe oplettender de telegrafist was , hoe stand- 

 vastiger werd het verschil. 



De seinen volgden elkander met tusschenruimten van 15 seconden 

 op. Twaalf seinen vormden eene reeks. De sluiting des sleutels werd 

 alleen geobserveerd , daar het openen mij voorkwam een te dof geluid 

 te geven om naauwkeurig te worden waargenomen. 



Zie hier nu het schema: 



