42 VERSLAG VAN DEN HOOFD-INGENIEUR 



den doorgang van den maansrand waarneemt. Eene personele fout 

 begaat ieder bij het waarnemen van den doorgang eener ster, eene 

 andere bij het waarnemen van den doorgang van den eersten, en 

 weder eene andere bij het waarnemen van den doorgang van den 

 tweeden rand; van daar dat verschillende waarnemers, ja dezelfde 

 waarnemer, op verschillende tijden met hetzelfde instrument waarne- 

 mende, de middellijn der zon of der maan anders vinden. Bekend 

 is het feit, dat Maskelyne de middellijn der zon hoe langer hoe kleiner 

 waarnam (1). Even zoo houd ik het voor ontwijfelbaar, dat de per- 

 sonele fout, begaan bij eene bepaalde soort van waarneming, eenig- 

 zins veranderlijk is en bij voorbeeld door meerdere of mindere ver- 

 moeidheid van het ooo; aanoedaan kan worden. 



Hoe het zij, het blijkt uit dit onderzoek , dat de gewigten der resul- 

 taten van elk stel waarnemingen nagenoeg gelijk zijn, het zij er te 

 Batavia één of meer waarnemingen genomen zijn, en ik heb der- 

 halve van de afzonderlijke resultaten in de tabel, eenvoudig het 

 arithmetisch midden genomen, alleenlijk de uitkomsten , die het mid- 

 den waren van de waarnemingen der beide waarnemers, een gewigt 

 = 11/3 toekennende. 



Het eindresultaat was: 



7" T"" 16^8 met eene waarsch. fout ± 0',87. 



C. Waarnemincjen van stcj^rebedckkincjen. 



Behalve de reeds behandelde waarnemingen hebben de heeren de 

 Lange in de jaren 1851, 53 en 54 te Batavia nog elf sterrebedek- 

 kingen waargenomen, die insgelijks eene niet onbelangrijke bouwstof 

 voor de afleiding van de lengte dier plaats zijn. Ook hebben zij eene 

 sterrebedekking (ingang en uitgang) vermeld, in 1851 waargenomen 

 door wijlen den L'. ter Zee H. D. A. Smits, alsmede de waarneming 

 van het einde eener zoneclips, den 15*'» April 1854 door de Luite- 



(1) Uit zijne waarnemingen volgde namelijk voor den gemiddelden straal der zon: 



van 1765 tot 177G 961',66. 



., 1776 » 1787 960 ,22. 



>i 1787 » 1798 959 ,77. 



