VAN DE GEOGRAPHISCHE DIENSTIN N. I. 77 



als ik er zes bij mij aan huis had, (een was er altijd bij den heer 

 Jaeger) ik de eerste met de vijf overigen , de tweede met de vier 

 overigen enz. vergeleek, gevende dus in het geheel 15 vergelijkingen. 

 Reeds aanboord van het schip, dat mij naar Indië overbragt , vergeleek 

 ik de chronometers van Hohwü, die ik in mijne hut eene zeer vei- 

 lige plaats gegeven had, dagelijks met elkander. Daar zij allen naar 

 middelbaren tijd liepen , was het vergelijken niet zeer gemakkelijk , 

 maar ik geloof toch, dat een geoefend Avaarnemer met een weinigje 

 geduld en oplettendheid al zeer ligt de vergelijkingen binnen een 

 veertigste seconde naauwkeurig zal doen , zoodat dezelfde naauwkeurig- 

 heid bereikt kan worden, als wanneer men een' chronometer te hulp 

 neemt, die 13 tikken in 6 sekonden slaat, of eenen, die naar sterretijd 

 geregeld is. Daar ik meermalen personen , die met de behandeling 

 van chronometers belast waren, heb hooren klagen , dat het vergelijken 

 van twee chronometers, die beide halve sekonden middelbaren tijd 

 slaan, binnen eene sekonde, of binnen een' tik , d. i. eene halve sekon- 

 de, hun zeer moeijelijk viel, zoo zal het misschien niet ondienstig zijn 

 de methode eenigzins nader te beschrijven, waarnaar ik te werk ging. 



Ik bezigde natuurlijk geen tusschen-uurwerk , geen waarnemings- 

 horologie, en ook geen' helper, maar vergeleek de chronometers zelf 

 onmiddellijk met elkander, het verschil in tiende deelen van tikken of 

 twintigste deelen van sekonden schattende. Hoe vreemd het nu klin- 

 ken moge , als ik beweer daarin spoedig eene vastheid te hebben ver- 

 kregen dat ik geen tiende gedeelte van eenen tik onzeker was , zoo zal 

 zulks niettemin bij eene nadere opheldering duidelijk worden. 



Noemen wij de chronometers AenB, die wij met elkander willen 

 vergelijken. Vallen de tikken volkomen te gelijker tijd of volgt de 

 tweede tik binnen de anderhalf-honderdste deelen eener sekonde op 

 de eerste , dan hoor ik slechts één geluid. Ik zie dan eerst op één' 

 der chronometers, blijf doortellen en zie daarna op den tweeden, 

 zoodat ik dadelijk twee zamenvallende tikken waarneem. Vallen de 

 tikken niet tegelijk, dan komt nog het bijzondere geval voor, dat de 

 tikken van A juist vallen midden tusschen de tikken van B in. Dit 

 laat zich duidelijk erkennen, doordien alsdan het interval van een' 



