VAN DE GEOGRAPHISCHE DIENST IN N. I. 73 



en Martins eene opening heeft van 13 p. lijnen en de werking van de- 

 zen kijker door het tusschengeplaatste prisma zonder twijfel vermin- 

 derd wordt, zoo heeft de kijker van het nieuwe instrument eene 

 opening van 18 p. lijnen; en daar de lichtkrachten van twee kijkers, 

 bij dezelfde doorschijnendheid van de glazen van het objectief, in 

 reden staan als de oppervlaktender objectieven, derhalve als de twee- 

 de magten hunner openingen, zoo geeft de laatst bedoelde kijker 

 omtrent tweemaal zooveel licht dan de eerstgemelde. 



Wat het tweede voordeel aangaat, het is zonder twijfel theoretisch 

 waar, dat eene buis, die aan haar eene uiteinde vast is, (zoo als het 

 voorste eind van een' gebroken' kijker) , en in eene horizontale of hellen- 

 de rigting gehouden wordt, zal doorbuigen; en dat bij eenen kijker, 

 die in zijn midden ondersteund is, zoo als bij de meridiaankijkers en bij 

 den kijker van het nieuwe universaal-instrument, alleen het verschil in 

 buiging tusschen de twee helften in aanmerking komt , welk verschil de 

 kunstenaar, zoo veel in zijn vermogen is, gering maakt, door de beide 

 helften volkomen den zelfden vorm en hetzelfde gewigt te geven en 

 bij de meridiaankijkers zelfs, door het oculair-toestel even zwaar te 

 maken als het objectief. — Maar aan den anderen kant hebben de tijds- 

 bepalingen door sterren in het oosten en in het westen , alsook de 

 breedtebepalingen door sterren in het noorden en zuiden, bewezen 

 dat, zoo wel bij het universaal-intsrument van Repsold als bij het 

 oude van Pistor en Martins , die beide van gebrokene kijkers voor- 

 zien zijn , de buiging des kijkers geheel onmerkbaar is, (zie VIII^ Bijlage), 

 terwijl, al is er bij de inrigting van het nieuwe instrument nog minder 

 vrees voor buigen, het toch altijd geraden blijft, bij het nemen van 

 tijdsbepalingen door zenithsafstanden , sterren in het oosten en wes- 

 ten , en bij het bepalen van poolshoogte door zenithsafstanden , sterren 

 in het noorden en zuiden te nemen. 



Het derde voordeel is naar mijn inzien wezenlijker. Het prisma be- 

 neemt licht en vermindert dus de optische kracht des kijkers; wan- 

 neer het daarenboven niet uit eene volkomen heldere glassoort 

 bestaat, benadeelt het ook de werking des kijkers. Daarenboven 



is het zeer lastig schoon te maken, en indien het door de vochtigheid 



12 



