110 G. A. ENSCHEDE 



Nee tamen ita haec accepta velim, ac si public! BERNOUIJ..II labores 

 hie parvi fuerint momenti , vel quasi fere ei defuerit occasio scholas habendi. 

 Nimirum non solum matheseos sed etiam philosophiae professio illi man- 

 data erat. Ipse biennio postquam hue migraverat, narrat quotidie sibi 

 de his disciplinis tres vel plures lectiones habendas fuisse, et vix tantos 

 labores ferre se potuisse. 



Quam philosophiae partem primum docuerit, vix certo licet dicere. 

 Fuerunt eo tempore tres professores philosophiae, quorum singulis, ufc 

 ad aemulationem incitarentur, academiae curatores concesserant libertatem 

 //omnis generis privata collegia et exercitia philosophica instituendi." 



Memorabile profecto decretum, documentum insigne liberalitatis , quani 

 ab istis temporibus vix exspectaveris. Sed vel magis curatoribus et pro- 

 vinciae Ordinibus honori fuit, eos brevi post BERNOULLIO officium de- 

 tulisse pliilosopldam experimentalem docendi, i. e. physicam experimentis- 

 illustratara ; quern in finem liberali manu ei concesserunt quibus indigebat 

 subsidia. 



Antea haec disciplina erat incognita. Institutio physica erat enarratio 

 phaenomenorum et maxime disputatio de eorum causis. Testimonia scrip- 

 torum afferebantur , ipsa natura in scholis non interrogabatur. Sed ab eo 

 inde tempore in hac academia naturae phaenomena demonstrabantur eorum- 

 que leges de experimentis deducebantur, certe experimentis declarabantur 

 et confirmabantur; quod quantos fructus necessario adferre debuerit interiori 

 naturae cognitioni, non est quod dicam. Angli honorem huius eraendatae 

 institution's physicae adscribere solent KEILLIO suo, quum contendant, 

 hunc primum illam methodum anno quarto quintove seculi superioris 

 Oxoniae introduxisse; sed BERNOULLIUS , ut vidimus, eo tempore iam annis 

 septem vel octo ante hac in re praeire coeperat. 



Ne putetis tamen laudem, quam ei tribuimus, recte physicam docendi, 

 ei unanimi civium suorum consensu tune fuisse habitam. Erant qui moleste 

 ferrent novas illas scholas, qui philosophiam experimentalem cum contemtu 

 sapientiam vocarent tlteatralem; nee deerant, qui cum accusarent sacrilegii, 

 quia in templo, Dei cultui destinato, res physicas demonstrare solebat. 



Nempe in choro templi, tune temporis academici, ubi reliqua exercitia 

 academica haberi s'olebant, publice et solemniter experimenta instituit. 



