R A T I 0. 63 



nostrum arbitrium movere et moderari possumus, nisi ipsius indolem per- 

 spexerimus, causas a quibus proficiscitur , naturae leges quibus regitur, 

 utilitatem quam potest afferre. Nostras leges naturae non constituimus , 

 nisi ipsius legibus cognitis et observatis. 



Nee alia est scientiae origo, cujus omnis summa ad beate vivendum 

 relata est, idque unum expetentes homines se ad haec naturae studia con- 

 tulerunt. Initio enim non veri amore, sed sui ipsius amore unusquisque 

 impulsus, id unum egit, ut suis rebus consuleret, et maxima quadam 

 jucunditate perfunderetur. Mox autem alia nata est rerum conditio, et nos 

 quidem cognitionem rerum aut occultarum aut admirabilium ad beate viven- 

 dum necessariam ducimus, eamque propter se adsciscendam arbitramur, 

 quod habeat quiddam in se quasi complexum et continens veritatem. Quam 

 enim utilitatem aut quern fructum petentes, scire cupimus, ilia, quae 

 occulta nobis sunt, quomodo moveantur, quibusque de causis ea versentur 

 in coelo? Quis autem tarn agrestibus institutis vivit aut quis contra stu- 

 dia naturae tarn vehementer obduruit, ut a rebus cognitione dignis abhor- 

 reat, easque sine voluptate aut utilitate aliqua non requirat et pro nihilo 

 putet? In ipsis igitur rebus, quae discuntur et cognoscuntur, invitamenta 

 insunt, quibus ad discendum cognoscendumque moveamur. Quod maximas 

 inter progressuum causas fuisse, nullus infitiabitur. Disjuncta enim studi- 

 orum membra turn demum conjunguntur , doctrinarumque sors, ut ita 

 dicam, nascitur, quuni non utilitatis causa, quam ex iis speramus, sed 

 propter ipsam, qua nitent, praestantiam eas colere coepimus. Et ne quis 

 putet, solivagam fore et jejunam hanc rerum cognitionem, nee fructus, ad 

 quos non attendere videmur, esse laturam; bonam enini feret frugem, et 

 uberiores percipiemus fructus, ut illi ipsi, qui doctrinae studiis et sapientiae 

 dediti sunt, M hominum utilitatem suam prudentiam intelligentiamque 

 potissimum conferant. 



Videtis igitur A. A., si fines imperii proferre ac diversas naturae 

 provincias nostrae ditioni subjicere velimus, necesse esse, ut disjecta cogni- 

 tionis membra colligentur et in disciplinarum formam redigantur. Est vero 

 et aliud studiorum praesidium, non in conjungendo, sed contra in divi- 

 dendo positum. Operarum dico partitionem, eo magis necessariam, quo 

 latior pateat doctrinarum campus. OfRcia inter se diviserunt homines, et 



