REDEVOERING. 203 



troonen met verdoovend geweld ineen doen storten en Europa met stroomen 

 bloeds geverwd; de zelfzuchtige driften, die toen hebben gewoed, mogen 

 het oog met doen sluiten voor den grooten vooruitgang, die een liefderijke 

 Voorzienigheid ook toen, te midden der Staatsorkanen, heeft tot stand 

 gebragt. 



Hoe ook de ongerijmde stellingen der communisten en de giftappelen, aan 

 den boom van het socialisine gegroeid, tot streng onderzoek naar de bron 

 van zoo verderfelijke dwalingen mogen opwekken; het onderzoek mag even- 

 min worden nagelaten, of inisschien die dwalingen de tijdelijk voorbij- 

 gaande , zondige omkleedselen zijn van een waarlijk goed beginsel , dat zich 

 ontwikkelt en eenmaal die bekleedselen zal afwerpen. 



Al is het jagen naar politieke eenheid van Duitschland gebleken een 

 ijdele poging te zijn geweest, ontstaan uit politieke inbeelding, alsof men 

 nationale eigenaardigheden uit de volken, en zelfzuchtige Staatskunst uit 

 de hoven kon wegredeneren ; de Kritiek onderscheidt tusschen politieke 

 eenheid en eenheid van maatschappelijkeh toestand, en erkent met vreugd, 

 dat de eenheid in Duitschlands handels- en straf \vetgeving sedert 1815 steeds 

 is vooruitgegaan , en hij , die geloof slaat aan de geschiedenis , blijft met 

 voile vertrouwen den vooruitgang van die rigting verbeiden, ook dan, 

 wanneer de voorgaande gebeurtenissen van den dag de zwakgeloovigen aan 

 het wankelen brengen. 



Heerscht er een regeringstelsel , dat in vele opzigten gebrekkig toeschijnt , 

 de onpartijdige beoordeelaar weet ook dan onder het verkeerde het goede 

 -te waarderen. 



Eene onpartijdige, maar toch welvvillende Kritiek is de zekerste weg der 

 wetenschap, het krachtigste wapen tegen de dwaling, de zuiverste 

 dienst der waarheid. 



De ervaring moge leeren dat partijdigheid ter regter-, partijdigheid ter 

 linkerzijde weldaclig werken op de overtuiging van hen, wier waarheids- 

 gevoel sterke prikkels noodig heeft ; de Kritiek van het tegen woordige be- 

 hoedt voor de harde lessen der ondervinding; de geschiedenis der we- 

 teuschap moge het verkondigen, dat uit werking en tegenwerking van 



26* 



