REDEVOERING 197 



durende dood zoude mogen genoemd worden. Een stem uit het binnenste 

 onzer ziel zegt, dat in ons aanwezig is een begin sel van waarachtig, dat ia 

 van een persoonlijk, leven, waarbij de geest, die zich uit ons openbaart, 

 met zelfbewustheid inwerkt op de schepping buiten ons; en de stem, die 

 dat getuigenis geeft, schenkt ook de zekerheid, dat de menseh een be- 

 voegdheid, een regt heeft om zijn rocping te vervullen, oni als persoon 

 te bestaan, te handelen en heerschappij te voeren over de stoffelijke goe- 

 deren, die hem het naaste toebehooren, en om invloed uit te oefenen op 

 de menschen, die hem omringen. 



Dit volkomen bewustzijn dat men regten bezit, is een der schoonste 

 eigenschappen van den menseh. De uitoefening van regt geeft aan zijn 

 persoonlijkheid kracht en zelfstandigheid ; daarin verkort, belemmerd of 

 onderdrukt te Avorden , doet zijn persoonlijk levensbeginsel kwijnen. Eerst 

 door het bestaan van regt op eigen persoon en eigen goed , krijgt de 

 zedelijkheid een gestalte. Zonder regt op persoonlijke vrijheid geen hulp- 

 vaardigheid,- geen vaderlandsliefde , geen zelfopoffering. Zonder regt op 

 eigen goed geen mededeelzaamheid , geen verstandig gebruik , geen ver- 

 antwoordelijkheid over het geschonken talent. 



Geheel bevredigd wordt men evenwel niet bij het onderzoek wat regt 

 is, wanneer men uitsluitend een door de zielkunde voorgelicht eigen be- 

 wustzijn raadpleegt. 



Op de vraag naar het wezen van het regt kan geen volkomen antwoord 

 worden gegeven dan door een meer algemeene wijsgeerige beschouwing 

 der menschelijke zamenleving. 



De Staatswetenschap verkrijgt eerst .den rang van wijsgeerige wetenschap, 

 wanueer zij .van de afzonderlijke verschijnselen in de maatschappij tot het 

 wezenlijk verband der dingen tracht op te klimmen. 



Zonder vaste rustpunten zinkt zij evenwel bij dit onderzoek tot een laag 

 panthe'isthisch materalisme, of verliest zich in een ijdel idealistisch zweven. 

 Een vaste grond ontbreekt haar echter niet. 



Terwijl de materialisten niet hooger kunnen opklimmen, dan tot het 

 begrip, dat de Staat een Datum-product is in de Schepping; terwijl diep- 

 zinniger en edeler wijsgeeren zoeken , welke gedachte van den oneindigen 



