R ED EVO BRING. 195 



uit over elke partij, die terug wil keeren tot een vroegeren toestand. Aan 

 een met mogelijken triomf worden de sterkste krachten verspild. Gestadige 

 vooruitgang is de weg der ontwikkeling, die de Godheid aan de volken 

 gesteld heeft. Die vooruitgang heeft plaats , in weerwil van mens.chelijke 

 overijling of menschelijken tegenstand. De geschiedenis is een dubbele 

 openbaring, een openbaring van den wezentlijken blijvenden vooruitgang, 

 maar niet minder een oordeel over tijdelijke dwaling en tijdelijk onregt. 



II. 



Naauwkeurige waarneming van feiten en verschijnselen , dringend noodig 

 voor de kennis van het leven der maatschappijen, is geheel onvoldoende 

 de Staatswetenschap te vormen. 



Bij een bloot empirisme kan deze zich nimmer verheffen boven een be- 

 krompen nuttigheidsbeginsel , waarbij men de toekomst vaak opoffert aan 

 de behoefte van den dag van morgen, of boven een dorre wetgeleerdheid , 

 die onze kennis doet verouderen bij de snelle wisseling der wetgevingen. 



De Staatswetenschap is wel een wetenschap van waarneming, maar niet 

 minder een wijsgeerige. De waarneming moge betrekkingen doen kennen, 

 de wijsbegeerte toont het regt aan, dat in die betrekkingen gelden moet. 



Maar de wijsbegeerte! haar naam klinkt velen verdacht in de ooren. 

 Bij dezen is zij bijna hetzelfde als ongeloof; bij genen is zij een droornerij, 

 inzonderheid op Staatsterrein hoogst gevaarlijk. Bij anderen is zij een 

 onnutte wetenschap, die bij de regeling van het hooger onderwijs (die 

 eerlang zal plaats hebben, gelijk soramigen rneenen) uit de rij der acade- 

 mische studien behoort te worden weggeruimd. 



Wil ik niet verkeerd begrepen worden , dan ben ik wel genoodzaakt mij 

 duidelijk te verklaren, wat ik versta door wijsbegeerte in betrekking tot 

 de Staatswetenschap. 



Ter geruststelling van sommigen, vang ik aan, als mijne overtuiging 

 uit te spreken, dat de ware wijsbegeerte niet te vinden is in het rationa- 



25* 



