REDEVOERING. 193 



De statistiek, die deze verschijnselen opspoort en den toestand der maat- 

 schappij waarneemt, om daaruit de wetten te ontdekken, die de Voor- 

 zienigheid ook in het leven der vplken doet heerschen, staat bijna in 

 dezelfde verhouding tot de Staatkunde en Staatlmishoudkunde als de 

 physiologic tot de geneeskunde , als de natuurkunde tot de werktuigkuncle. 

 Zij is echter daarin Van vele natuurkundige wetenschappen onderscheiden , 

 dat de verschijnselen, die zij heeft op te merken, zeer zamengesteld zijn 

 door de zinnelijke en zedelijke oorzaken, waaruit zij voortkwamen, en dat 

 het voorwerp van onderzoek aan gestadige verandering onderworpen is. 



Met de meest naauwkeurige statistiek is echter de reeks der waarne- 

 ruingen, waaruit de Staatswetenschap moet opgebouwd worden, nog niet 

 gesloten. 



Eerst de geschiedenis van een volk en van de verhouding, waarin.de 

 volken tot elkander vroeger stonden en nu staan , leidt tot volledige kennis 

 der maatschappijen. 



De nationale krachten der volken worden niet ontdekt, wanneer men 

 de openbaring daarvan op een enkel tijdstip heeft gadeslagen. 



De toekomst der voiken blijft voor 'smenschen oog in diepe duisternis 

 gehuld, tenzij men acht geve op de rigtingen, die in de geschiedenis zijn 

 op te merken, en die somtijds zoo lijnregt loopen, dat men met volkomene 

 zekerheid zeggen kan : daar , daarheen is de weg , de weg tot volksge- 

 luk en volksvvelvaart , daarheen 'de weg tot volksellende en volksarmoede. 



De natuurkundigen bogen op de zekerheid hunner uitkomsten bij proef- ' 

 neniingen. Wij laten hun dien roem, geve men ons slechts toe, dat die 

 zekerheid altijd eene voorvvaardelijke is, zoodat de proefneming wel eens 

 als mislukt wordt beschouwd, wanneer men de voqrwaarde niet heeft aan- 

 gewezen; rnaar die voorwaardelijke zekerheid vindt men niet alleen in de 

 natuurkunde. 



Met onwankelbare gewisheid heeft BURKE bij den aanvang der groote 

 Fransche omwenteling hare gevolgen voorspeld. 



Een GIJSBERT KAREL VAN HOGENDORP was zoo zeker overtuigd, dat 

 de Fransche heerschappij over Europa een eiude zoude nemen, dat hij 

 zijne Schets van eene Grondwet voor de Vereeniyde Nederlanden opstelde, 

 toen NAPOLEON zich de Keizerlijke kroon op het hoofd drukte. 



25 



