REDEVOERING. 191 



strafvordering en in de Staatsgeschiedenis en Staatkunde mag het niet 

 voorbij gezien worden, dat de physiologic, na strenge waarneming van 

 feiten, leert, hoe de zinnelijke verschijnselen der buitenwereld, door zenuw- 

 draad en hersenvezel geleid, gewaarwording veroorzaken, tot beweging 

 aanzetten , op menig orgaan des menschelijken ligchaams terug werken , 

 driften en hartstogten doen ontstaan, en door vrees en hoop dikwijls den 

 wil der menschen en dus ook vaak der volken bepalen. 



Het is naar mijne overtuiging eene groote verdienste der natuur-wijs- 

 begeerte, dat zij, tegenover de eenzijdige rigting van het rationalisme en 

 van het idealisme, aan physische anthropologie eene voorname plaats in de 

 biologic der maatschappijen toekent. 



Deze verdienste wordt evenwel bij sommigen geheel uitgewischt door de 

 beklagenswaardige bekrompenheid , waarmede door hen op hunne beurt de 

 waarheid wordt miskend, onlangs nog door den beroemdsten schrijver ') 

 over de physique sociale aangewezen ; dat de geschiedenis met onmiskenbare 

 klaarheid de altijd voortgaande zegepraal van den intellectuelen mensch 

 op den physischen verkondigt. 



En voorwaar, al wijst de natuurkunde den mensch een plaats aan in 

 de natuur, zij schenkt hem ook een magt boven haar. Dat vermogen, 

 door wetenschappelijke kennis verduizendvoudigd, verheft hem tot bestuur- 

 der der natuurkrachten , tot heer der Schepping. 



De Staatswetenschap merkt met vreugde op, dat deze uitnemende eigen- 

 schap van den mensch in de hedendaagsche zamenleving tot eene vroeger 

 geheel ongekende hoogte ontwikkeld is. Hoe meer de wis- en schei- , 

 dier- en plantenkunde , met hare toegepaste wetenschappen van genees- , 

 werktuig- en landbouwkunde , den vooruitgang van 's menschen vermogen 

 over de stoffelijke natuur openbaren, des te meer leert men, bij de 

 kennis van het volkenleven, volkskrachten waarderen. 



Zoo eene bekrompene beschouwing van de zamenleving in de menschen 

 slechts voorwerpen en zaken ziet, uit welke, na eenige voorbereidende 

 trappen, een meer stellige toestand geboren wordt, de geschiedenis van de 



') A. QUETELET , du Systeme Social et des Lois qui le regissent. Paris 1848. p. 241. 



