158 P. HOFSTEDE DE GROOT 



in civitate, in artibus, in doctrinis, in virtute, in vita vitali omni. Quare 

 vel in ipsarum doctrinarum et artium omnium feliciter excolendarum gra- 

 tiam hoc spero fore, ut Eruditi omnes luce utantur vere divina, in Euan- 

 gelio ipsis splendente. 



Omnes vero etiam vos, A. A. , precor, quatenus Nederlandi estis, 

 ut Theologiam futuram adjuvetis Euangelico-Catholicam. Hoc enim ut 

 agat , ab ipso Deo electa videtur gens nostra , quae turn inprimis officio 

 suo respondebat suasque explicabat vires, quum placide, fortiter, constanter 

 Euangelium et ex Euangelio petitam Theologiam mundo commendaret. 

 Haec placuit Gerhardo Magno, primo inter nos scholarum bonarum con- 

 ditori, haec Wesselo Gansfortio, aeterno soli Groningani ornamento, haec 

 Angelo Merulae et Huberto Duifhuis, Reformatoribus vere Nederlandicis , 

 haec Erasmo et Hugoni Grotio, quibus doctiores et mitiores et Euangelii 

 studiosiores nee tulit Neclerlandia , nee terrarum orbis. Haec Theologia 

 Euangelica in his regionibus originem dedit Teleiobaptistarum et Remon- 

 strantium Ecclesiae familiis , pacis, libertatis, virtutis, pietatis amantissimis. 

 Haec Theologia, per tria saecula a Lutheranis et Calvinistis, zelo et invidia 

 plenis, hie suppressa et in angulos coarctata, utinam in aetatis nostrae 

 libertate et lumine se expandat et fiat Catholica! 



Denique vos alloquor, quatenus Aequales nos sumus eamque cernimus 

 in orbe omni contentionem , rixam, pugnarn, quae ab Ecclesia in Reli- 

 gionem , ab utraque in res civiles et sociales omnes , atque in totam profluit 

 Rempublicam, ibique commovet omnia, et concutit et conturbat ac pene 

 exitium omnibus minatur et interitum. Quae animorum concitatio et 

 conturbatio rerum nunc tanta est , ut perito cuique historiae generis humani 

 scrutatori haec videatur stare sententia certa , duo tantum fuisse genti 

 humanae tempora , nostris similia , aetatem dico Constantini et Lutheri , 

 qua utraque Religionis quaestio etiam internam movebat Civitatem totam , 

 atque ex ea quaestione agitata et direinta Civitatis , Societatis , Ecclesiae , 

 Humanitatis, Religionis profecta est conditio nova longe longeque alia. 

 Quamquam etiam discrimen intercessisse omnibus constat , nempe hoc , 

 quod Constantini aetate iinperii modo Romani , Lutheri aevo Europae solius 



