242 H. J. KOENEN 



de laatste maal dat ik onzen vereeuwigden Vriend ontmoette, vcrklaarde 

 hij mij, dat de uren, die hij met twee andere geachte leden van liet Bij- 

 belgenootschap aan de herziening der vertaling des Nieuwen Verbonds en 

 hare toetsing aan de grondtaal had doorgebracht, de gewichtigste en aan- 

 genaamste zijns levens waren geweest. Ook de wetenschappelijke briefwis- 

 seling, die ik nu en dan met hem niocht voeren, leverde van deze richting 

 zijns gemoeds duidelijke blijken op. Eenige jaren geledeu, onder anderen, 

 schreef hij mij , met het oog op de voortgaande ontwikkeling van het 

 raadsbesluit des Allerhoogsten in de Wereldgeschiedenis : //Als ik mijn oog 

 sla op de groote wereldkaart, en voorts met de Geschiedenis raadpleeg, 

 viucl ik, dat onderscheidene deelen des aarclrijks achtereenvolgens het too- 

 neel geweest zijn of nog zijn der menschelijke ontwikkeling; dat eerst 

 zuid-westelijk Azie en Egypte, voorts Griekenland, Carthago, Italie eene 

 hoofdrol in de Geschiedenis vervuld hebben; dat voorts het overige ge- 

 deelte van Europa, het eene volk vroeger, het andere later, aan de beurt 

 gekomen is. Elke landstreek heeft aanleiding gegeven tot bijzondere ont- 

 wikkeling; doch met deze bijzondere ontwikkeling der volken is ook die 

 der geheele menschheid vooruitgegaan. Hieruit schijnt duidelijk te worden, 

 hoe het vervullen der aarde als een voorgeschreven bevel in het plan der 

 Godheid lag. Het Woord des Heeren zal eenmaal ik ben hiervan 

 overtuigd tot de uiterste einden der aarde doordringen, en Jood en 

 Heiden zich tot Jezus bekeeren. Zeker brengt hetgeen wij thans dage- 

 lijks zien gebeuren, veel toe, om in elk vroorn gemoed de zucht naar de 

 blijde ons beloofde toekomst van het Koniukrijk Gods meer en meer le- 

 vendig te maken. Uw Koninkrijk kome! is ook mijne dagelijksche en 

 hartelijke bede." 



En welken invloed hadden deze ondubbelzinnig, uitgedrukte christelijke 

 gevoelens op hoorders en leerlingen? Vergunt mij, om van de levenden 

 te zwijgen, dat ik u dit kenbaar make door de opmerkelijke woorden van 

 een nu reeds zaligen Evangeliedienaar , die ook hier ter stede het Hoog- 

 leeraarsambt bekleed heeft , den Eerw. W. CNOOP KOOPMANS. Deze schreef 

 na ongeveer dertig jaar geleden, aan zijn geliefden Leermeester: //Maar 

 ik mag U ook niet verzwijgen 't geen mij na aan het hart ligt. Door den 

 omgang met U, door het hooren van vele uwer lessen, door het hooren en 



