110 F. C. BONDERS 



observatorem disciplinarian physicarum studium requiritur? Res, ni fallor, 

 est in aperto. Ut observando observare doceamur , clare patere oportet , an 

 recte observatum fuerit necne. Quod patebit , quotiescunque , perspectis 

 legibus , cognitis causis et consecutionibus , experimenti instituti effectus 

 praediciinus et confirmatos habemus. Et ita fieri in disciplinis physicis, 

 neminem latet. Vix autem quid verum , quid falsum sit in observando 

 aut concludendo enucleari potest, ubi tantus causarum et symptomatum 

 cornplexus adest , quantus in homine aegro occurrit , experimento non 

 sejungendus. Sic nobis insciis fallax observatio esse potest, quo fit ut 

 hallucinari potius quaru observare doceamur. 



Quisquis rerum naturam experiri rem facilem et quasi innatam ducit , 

 eum a recte experiundo et observando procul habete. Et riulla sane 

 observatio difficilior est quam ilia, quae circa horainem versatur, praeser- 

 tim circa hominem a norma aberrantem, quaeque non anatoraiam aut 

 physiologiam aut pathologiani , sed universum complectitur hominem. 

 Hoc medicorum est, quorum munus, ut apte et eleganter nuper disputavit 

 maxime venerandus collega Lugduno-Batavus , in anthropologia , latissirno 

 sensu, versatur. Quis autem hominem interpretabitur nisi naturae inter- 

 pres ? Physicis doctrinis nisi imbutus sit , in basi vacillante insistere 

 assuetus, certi et incerti sensum prorsus amittere medicus periclitatur. 

 lllas disciplinas ante oculos habeat, tanquam exemplar, in cujus formam 

 praxin meclicam redigere studeat. 



Hanc generaliorem disciplinarum physicarum utilitatem praemittendam 

 putavi, utpote rarius suo pretio aestimatam. Sed alia esse, quae medico 

 eas probe tenere praescribunt , vos non fugit. Reputetis vobiscum , Au- 

 ditores aestumatissimi ! quibusnam in rebus observandis versetur aegri 

 conditionem dignoscere et intelligere studens. Suntne phaenomena physica 

 et chemica, physicae proprietates , chemica compositio , suntne anatomica, 

 physiologica , anatomico-pathologica ? Inserviuntne observation! eadem in- 

 strumenta, eaedem methodi, quibus physici, chemici, physiologi uti solcnt? 

 Suntne haec instrumenta et hae methodi, quibus certior firmiorque dia- 

 gnosis, interior conditionis morbosae cognitio, debeatur? Quis enim adeo 

 imbecillus est, ut divino potius afflatu quam sedula investigatione condi- 

 tionem morbosam intellectam esse suspicetur? Quicmuque medicus, sensus 



