130 P. J. VAN KERCKHOFF 



natuur, die, onafhankelijk er van, met ophoudt hare eeuwig ware stem 

 te doen hooren. Meeningen mogen ook hier tegen elkander over staan; 

 het zijn en blijven meeningen , duidingen van de letters , die in bet boek 

 der natuur gegrift zijn? die letters zelve blijven onveranderd. Ze te ken- 

 nen, is de eerste taak der wetenschap; ze te verbinden en te lezen ligt 

 nabij , maar den oorsprong er van te verklaren , meestal in het verre verschiet. 



Is dat zoeken naar waarheid de band , die alle wetenschappen vereenigt , 

 niet minder algemeen is de hoofdvoorwaarde , waaraan dat streven voldoen 

 moet, om bevredigd te kunnen worden. Hetzij men zich op het gebied 

 der zedekundige of op dat der natuurkundige wetenschappen bewege, die 

 eerste voorwaarde is geene andere dan de juiste waarneming der verschijn- 

 selen. Onverschillig of deze zich in stoffelijke vormen uiten of niet, in 

 die waameming ligt het punt van uitgang , waar verdere kennis zich uit 

 ontwikkelen moet. 



Eigenaardig moge nu de weg zijn, die de studie der stoffelijke natuur 

 volgt, eigenaardig de middelen, die haar ten dienste staan; aan deze 

 voorwaarde van kennis, van opklimming tot hoogere waarheden, blijft zij 

 steeds gedachtig ; waarneming ligt in haar wezen ; waarneming alleen (nooit 

 is het geloochend) kan haar de stof aanbieden, die zij verwerken moet. 



Zoo dikwijls men bij de studie der natuur dien weg verlaten heeft, om 

 eenen gang te volgen , die haar vreemd was , zoo dikwijls men uit aan- 

 genomen begrippen de natuur a priori heeft willen verklaren, even dikwijls 

 heeft er een stilstand in de wetenschap plaats gehad. De geschiedenis is 

 daar, om het te staven. 



Op die zuivere en onbevooroordeelde waarneming steunende, is er een 

 bijzonder karakter in de wetenschap der natuur merkbaar, dat van de 

 naaste oorzaak der verschijnselen op te sporen , van , zonder eene schakel 

 over te springen , van oorzaak tot oorzaak op te klimmen , en langs eene 

 onafzienbare maar zekere keten, onvermoeid en aanhoudend, hoe langzaam 

 dan ook, tot meerdere en meerdere kennis te geraken. 



Gebeurt het al , dat , op zekere trappen van ontwikkeling , de wetenschap 

 gedoogt, sommige verschijnselen onder een meer algemeen gezigtspunt te 

 brengen, zij doet het niet dan onder voorbehoud. Dan ontstaan theorien, 

 die der wetenschap vooral daardoor nuttig zijn, dat zij ons op een of ander 



