132 P. J. VAN KERCKHOFF 



Die belangen zijn gewis velerlei , maar kunnen toch onder twee hoofd- 

 punteii gebragt worden: die, welke betrekking hebben op de veredeling 

 van den geest en de bevordering van zedelijkheid, en die, welke de mate 

 van stoffelijke welvaart betreffen. 



In eenen tijd, waarin men tot de overtuiging gekomen is, dat intellec- 

 tuele en materiele ontwikkeling van een volk zeer eng zamenhangen , mag 

 men bij een onderwerp als het niijne dit tweeledig oogpunt, waaruit het 

 beschouwd kan worden , niet laten varen. Mijne rede zal zich dus in twee 

 deelen splitsen : ik zal de waarde der scheikunde pogen te schetsen , 

 1) als middel van wetenschappelijke beschaving, en 2) als middel tot 

 vermeerdering van stoffelijk welzijn. 



Niemand uwer zal van mij verwachten, dat ik hierbij van de plaats 

 gewag make, die de scheikunde in den rang der zuivere wetenschap be- 

 kleedt, of in bijzonderheden trede over hetgeen zij toebrengt om het ge- 

 heel van menscheh'jke kennis te vermeerderen. Eene uitweiding daarover 

 ligt buiten de grenzen van mijn tegenwoordig bestek. 



De vooruitgang in beschaving heeft steeds gelijken tred gehouden met 

 de mate van kennis, die aanwezig was. Langen tijd bleef die kennis 

 beperkt tot hetgeen den mensch als denkend wezen betreft, of strekte 

 such ten hoogste uit tot die verschijnselen in de natuur, waarop zelfs de 

 meest onbeschaafde zijne opmerkzaamheid vestigen moet. En dan nog 

 bepaalde zich die uitwendige ervaring tot eene zeer oppervlakkige be- 

 schouwing. Naar de naaste oorzaken werd zelden gevraagd. Integendeel 

 het mag als kenschetsend in de oude wijsbegeerte beschouwd worden , dat 

 zij, onmiddellijk over de natuurlijke oorzaken heenstappende, zich beijverde, 

 om uaar eerste beginselen te zoeken , waaruit alle stoffelijke werkingen 

 verklaarcl konden worden. De gang van onderzoek, met de latere natuur- 

 kimdige wetenschappen ontstaan, Avas haar ten eenenmale vreemd. Men 

 verwisselde wat niet verwisseld worden mag; men bragt de wijze van 

 onderzoek, die welligt op het gebied der morele wetenschappen de eenige 

 ware is, op het gebied der natuur over, en de natuur bleef zwijgen. 



Eerst toen door BACO de vruchtbare gedachte verkondigd was, die ons 

 in het opsporen der stoffelijke verschijnselen leiden moet, werd er een 

 nieuw veld zigtbaar, waaraan de rnenschelijke geest niet alleen zoo vele 



