134 P. J. VAN KERCRHOFF 



daadzaken uitgaande en twijfelachtig omtrent al hetgeen door stellige waar- 

 neraing niet als bewezen vaststaat, duldt zij met, dat in hare leer eenige 

 sprong gemaakt worde. Op hechte grondslagen, eenmaal gelegd, wordt 

 aan de voltooijing van haren tempel slechts langzaam, met hoeveel kracht 

 dan ook, gevverkt. Daar wordt geen steen geplaatst, die niet voortdurend 

 kan blijven liggen , of die niet bestand zou zijn om den verderen last te 

 torschen , dien latere geslachten er op zullen plaatsen. Ware het aan eene 

 wetenschap van stoffelijke ervaring gegeven, zich ooit tot het ideaal van 

 zekerheid in bewijsvoering te verheffen, waarop de wiskunde bogen mag, 

 dan gewis zou de scheikunde in dit opzigt bij geene andere behoeven 

 achter te staan. 



Twijfel mag, ja moet gewekt worden bij elk natuurkundig onderzoek , 

 zoo lang de ervaring niet in alle opzigten uitspraak geclaan heeft. Maar 

 is dit geschied , dan komt men tot eenen graad van zekerheid , die juiste 

 gevolgtrekkingen toelaat, en ons daarom veroorlooft, de gestrengheid onzer 

 besluiten aan de ervaring te toetsen. 



Op zulk eene wijze klimt men al meer en meer tot algemeenheid op, 

 en, ofschoon de onbepaald voortgaande ontwikkeling der wetenschap ons 

 elk oogenblik herinnert, hoe zwak onze kennis is in het onbegrensde rijk 

 der natuur, geniet toch de geest de zoete voldoening van den blik al verder 

 en verder uit te strekken. Dat mag toch wel een verheffend gevoel ge- 

 noemd worden ! 



Eene niet geringe waarde der scheikunde ligt daarin , dat zij haren 

 beoefenaar tot zelfstandigheid vormt. Geene der natuurkundige weten- 

 schappen is er, zoo zeer met het voorregt bedeeld van aan elk individu 

 toe te staan , hare leer in elk bijzonder punt te toetsen en zelf aan den 

 verderen opbouw werkzaam te zijn. leder staat alleen tegenover de natuur; 

 daar helpt geen gezag; daar ligt het in ons en niet buiten ons, om waar- 

 heden te verkrijgeu; daar moet eigen kracht, en geene geleende, iets te 

 voorschijn brengen. Meeningen, zoo ze niet gerugsteund zijn door goede 

 waarnemingen , lijden daar schipbreuk; en het is niet zelden gebeurd, dat 

 jongeren in de wetenschap de uitkomsten van het onderzoek van uitste- 

 kende voorgangers herzien en vollediger gemaakt hebben. Wel verre dat 

 zulk eene verhouding tot hoogmoed aanleiding zou geven , doet de ge- 



