154 I. VAK DEEN 



zal ieder, hoe grooter de vorderingen zijn, die hij in de wetenschap 

 geinaakt heeft, des te gereeder instetnmen met de spreuk van den ouden 

 wijze: //Ik weet niets, dan dat ik niets weet." 



Verre echter, dat deze bewustheid den waren beoefenaar der weten- 

 schappen zoude ontmoedigen, ze spoort hem veeleer aan, om bij het 

 onderzoek zijnen ijver te verdubbelen! 



Wie de geschiedenis der wetenschappen nagaat, ontdekt voorzeker 

 spoedig, welke groote hinderpalen de ontdekking der waarheid steeds 

 beleminerd hebben en hoe zij, eeuwen achter elkander, bij alle volkeren 

 aan boeijen lag geketend. Bijgeloof, zucht om de waarheid in het keurs- 

 lijf van een vooraf ontworpen stelsel te snoeren, ligtgeloovigheid , gerug- 

 steund door eene lijdelijke vereering van mannen, die zich den titel van 

 autoriteiten hadden verworven; ziedaar slechts eenige weinige van de hin- 

 derpalen, die den regten weg tot het vinden der waarheid ontoegankelijk 

 maakten. En zoude ik hier ook niet mogen gewagen van de bezwaren , 

 die meer onraiddellijk aan het individuele van den mensch zelven zijn 

 verbonden , van zijne // subjectieve opvattingen ?" Deze toch verspreiden 

 een' nevel van dwalingen, waar achter de waarheid ten eenenmale ver- 

 borgen wordt. 



Waren het niet subjectieve opvattingen , die langen tijd in den weg 

 stonden om de lichtstralen , die van verwijderde streken tot ons komen, 

 voor eene reeks van trillingen des aethers; het geluid voor eene beweging 

 des dampkrings te houden en om in te zien, dat het ons oog is, hetwelk 

 den gloed der kleuren over de voorwerpen doet heenstroomen? En vaart 

 niet nog voor velen eene levenskracht geheimzinnig door het ligchaam rond? 

 Men verkeert in den waan, van de buitenwereld te ontvangen, wat men zelf 

 daarin heeft gelegd. 



Maar de ingeschapen zucht naar kennis en wetenschap , de door ervaring 

 al meer en meer geregtvaardigde hoop, om van hare ontdekkingen een 

 nuttig gebruik te kunnen maken, onderling verkeer en mededeeling, die 

 in den laatsten tijd zoo zeer zijn verbeterd, hebben vele van deze zwarig- 

 heden uit den weg geruimd en den mensch tot eene wetenschappelijke 

 bewustheid gebragt, die den wezenlijken aard der verschijnseleu meer en 

 meer begint te doorgronclen. 



