REDEVOERING. 159 



Hier waar kennis tot zekerheid leiden zou, staan niet zelden de tegen- 

 strijdigste gevoelens tegen elkander over. 



Wij inoeten nog van wetenschappen gewagen, wier gewigt voor de 

 kennis der natuurverschijnselen van den mensch niet altijd genoeg erkend 

 zijn: ik bedoel de ontleed- en natuurkunde der dieren en planten. 



Onophoudelijk moeten immers de werktuigen van dieren en hunne 

 veri'igtingen geraadpleegd worden, daar, waar die van den mensch geene 

 genoegzame of zelfs in 't geheel geene uitkomsten ,kunnen geven. En is dit 

 niet bij verre de meeste werktuigen bet geval ? Wat ware toch de natuur- 

 kunde van den mensch zonder de zoogenaamde vergelijkende anatomic 

 en physiologic? of heeft zij niet hare grootste vorderingen te danken aan 

 ontdekkingen op dieren gedaan en bij den mensch later bevestigd? 



Slaat men het oog op de Zenuw-Physiologie , die in de laatste twintig 

 jaren geheel van gedaante is veranderd, dan ziet men dat deze tak der 

 wetenschap, in vergelijking met de duisternis, waarin zij vroeger gehuld 

 was, thans als eenigzins opgehelderd mag beschouwd worden, hoeveel er 

 dan ook nog aan een volkomeu licht moge ontbreken. 



Veel, ja, wij mogen wel zeggen, het incest is men dezen vooruitgang 

 aan de ontdekkingen op dieren gedaan verschuldigd; zij hebben den naar 

 waarheid zoekenden Physioloog den weg geopend, dien hij zich nu verder 

 kan banen, wanneer hij naar eisch het gevondene toetst met behulp van 

 alle die middelen , welke hem daartoe ten dienste staan , en waarvan wij 

 straks gelcgenheid zullen hebben te spreken. 



Om te bewijzen dat ook de ontleed- en natuurkunde der planten voor den 

 veelzijdigen physioloog onmisbaar is, behoef men slechts te wijzen op den 

 invloed, welke deze wetenschap reeds gehad heeft en nog heeft op enkele 

 afdeelingen van de physiologic, vooral op de leer der cellen en die der 

 stofwisseling. 



Nadat ik hier met weinige woorden lieb gewag gemaakt van den 

 grooten omvang dien de boom der physiologische wetenschap heeft, in 

 welke takken hij zich verdeelt en van waar hij zijne verschillende , tot 

 voeding vereischte sappen ontleent, zal ik thans M. H. van de middelen 

 spreken, die men moet aanwenden, om de heerlijke vruchten die deze 



