R E D E V E R I N G. 163 



nen, door haar zelve in alle rigtingen te doorkruisen, men op dezen togt 

 geenen begeleider of wegwijzer noodig heeft, met andere woorden: dat 

 men geene boeken behoeft! lets dergelijks te beweren zou ongerijmd 

 mogen heeten! Neen! "voor den physioloog moet het boek der geschie- 

 deuis altijd geopend zijn, dat boek, waarin de vorderingen, die de weten- 

 schap gemaakt heeft, volledig, duidelijk en oordeelkundig zijn opgeteekend, 

 en waaruit hij dus met juistheid leert kennen, hoe hoog haar gebouw is 

 opgetrokken, wat er gedaan is, welke van de gebezigde materialen deug- 

 delijk, welke onbruikbaar zijn; welk gedeelte op hechte gronden staat; 

 wat daarentegen gestut of wel afgebroken en geheel nieuw en van gronds 

 op weder moet opgetrokken worden. 



Met andere Avoorden, de physioloog moet bij zijne waarnemingen de 

 litteratuur ijverig raadplegen, opdat hij zijne wetenschap kenne, devvijl 

 ook daarvan zijne geschiktheid voor waarneming in hooge mate afhankelijk 

 is. Zonder kennis van het standpunt stelt hij zich nimmer goede vragen 

 en eene goede vraag is het rigtsnoer voor elk vruchtbaar onderzoek. 



Zal het noodig zijn , M. H. er aan te herinneren , hoeveel tijd er 

 somwijlen aan waarnemingen is besteed, zonder dat zulks eenige vruchten 

 heeft gedragen, wijl de waarnemer zijn onderwerp niet magtig was, wijl 

 hij niet stond op de hoogte der wetenschap? 



Zal het noodig zijn er bij te voegen , dat er zoo menig boekdeel is 

 uitgegeven, hetwelk daarom niet bruikbaar is, wijl de schrijver een vreem- 

 deling in het gebied der litteratuur was? 



Ik twijfel niet M. H. of een ieder van U zal zich meer dan een voor- 

 beeld van het hier gezegde voor den geest kunnen brengen. Hoe menige 

 physiologische verhandeling kan niet tot eene getuige mijner bewering 

 dienen ? 



Maar buiten den aangeboren aanleg en de verkregene kennis, is er nog 

 iets anders, waarvan de meerdere of mindere geschiktheid voor waarne- 

 mingen afhankelijk is : ik bedoel den al of niet objectives zin voor waarheid, 

 die den natuuronderzoeker kenmerkt. Deze is eene eigenschap, die niet 

 uit het verstand, maar uit het hart voortspruit. 



Tndien het gevoel bij de waarneming aan de zijde van het verstand blijft, 



21* 



