168 I. VAN DEEN 



kan zich daarvau met goed gevolg bedienen. De dagelijksche ondervinding 

 leert dit voldoende; want sedert men het microscoop bij het geneeskundig 

 onderwijs hier en elders is begonnen te bezigen , is dit instrument ill 

 handen van duizenden; en over rnoeijelijkheden bij het gebruik klagen 

 slechts de weinigen, die het zonder de minste volharding beproefden. 



Het gebruik van het microscoop is even noodzakelijk voor den physio- 

 loog, als dat van het scalpel. 



Het is het schoone werktuig dat de goddelijke Almagt den mensch 

 heeft laten vinden, om eene tweede wereld voor zijn oog te openen. 



Wat wisten wij zonder het microscoop van de microscopische bestand- 

 deelen van het bloed , van de haarvaten en den bloedsomloop daarin ? 

 wat van de peripherische en centrale uiteinden der zenuwen , wat van 

 haren vorm en hare verbindingen? immers niets, ondanks alle ontdek- 

 kingen, door proeven op de zenuwen gedaan. 



Wat zoude ons bekend 'zijn van het ovum humanuin, de spermatozoon, 

 van de celvorming en de geheele ontwikkelings-geschiedenis ? wat van de 

 spieren , van de klieren en het proces van afscheiding , kortom van alle 

 weefsels in het ligchaam en de verklaringen der physiologische wetten, 

 die daardoor mogelijk geworden zijn? 



Ik herhaal het , wat zouden wij van dat alles weten , indien wij onze 

 gezigtswerktuigen niet zoo konden versterken, dat de kleinste voorwerpen 

 in de natuur voor onze oogen waarneembaar worden? 



Ook de praktische scheikundige proeven dient de physioloog, zoo veel 

 mogelijk , zelf te doen ; hij dient ten minste de bekwaamheid te bezitten , 

 de voornaamste ten alien tijde te verrigten. 



Hij mag de leer van de stofwisseling , wil hij ze in hare geheele diepte 

 omvatten, niet alleen uit boeken kennen. Hij moet zich door eigene 

 aanschouwing, door eigene waarneming weten te overtuigen. Gelijk de 

 ontleedkunde is ook de scheikunde eene praktische wetenschap. De ftan- 

 deliny en de uitslag daarvan voor onze kennis, het doen en weten mag 

 in geen van beide wetenschappen gescheideu worden. 



Eene niet minder praktische wetenschap is de natuurkunde. De werk- 



