136 P. J. VAX KERCKHOFF 



lets verhevens op te leveren, dat de zintuigen benevelt en den geest in 

 zijne vrije werking belemmert. Niets daarentegen is er, dat eene grootere 

 voldoeriing oplevert, dan het helder inzigt in de verschijnselen der natuur, 

 dat meer behoedt voor de verkeerde opvatting van hoogere denkbeelden , 

 dat stelliger leert dat het met 'op het gebied der stoffelijke wereld is, dat 

 wij tot het bewustzijn van iets hoogers op kunnen klimmen. Daardoor 

 iuist wordt onze kennis gelouterd, dat wij in het wetenschappelijke leeren 

 scheiden , wat niet bij elkander behoort. 



En die eerbied voor wetten in de natuur, zal zij zonder gevolg zijn voor 

 onze beschouwing van het maatschappelijk leven? Waar wij bij elke 

 schrede leeren, dat orde aan wetten gebonden is, zullen wij daar de 

 overtuiging niet opdoen, dat ook in de maatschappij orde aan wet te 

 danken is ? 



Voldoeniug is het, zeg ik, die men smaakt, wanneer de stoffelijke 

 wereld in helderder licht voor ons staat , een genoegen van hoogeren aard , 

 zuiverder en edeler dan dat, hetwelk uit een duister gevoel van het 

 onbekende kan voortspruiten. Doch waartoe dit herhaald? Welsprekender 

 en krachtiger dan dit door eenen VON HUMBOLDT gezegd is, zal het wel 

 niemand gegeven zijn, dit ooit te zeggen. 



Zoo heb ik dan getracht de scheikunde te schetsen als van waarde voor 

 intellectutile ontwikkeling. En inderdaad , wij hebben gezien , dat zij 

 van haren beoefenaar eene onverdeelde opuierkzaamheid vordert en dat zij 

 hem gewent , op alle omstandigheden acht te geven , die op de uitkomsten 

 zijner proeven van invloed kunnen zijn. Zijn vermogen , om schijnbaar 

 verschillende zaken onder een gezigtspunt te vereenigen of om onderscheid 

 op te sporen, waar uiterlijk slechts overeenkomst bestond, Avordt geoefend; 

 zijn karakter tot waarheidsliefde en zelfstandigheid gevormd ; zijne gestreng- 

 heid in het vormen van besluiten op de proef gesteld; zijn geduld en 

 standvastigheid vermeerderd ; zijn blik in de stoffelijke natuur verruimd; 

 /ijn vuur voor kennis aangewakkerd. 



En zullen nu die intellectuele voordeelen zonder invloed op zijne overige 

 faculteiten blijven? Niemand zal dit durven beweren. Geene enkels toch 

 dier faculteiten kan vermeerderen, zonder dat de overige er deel aan 

 nemen. Die zoo de natuur in hare schuilhoeken bespiedt , die zoo door 



