R ED EVO BRING. 137 







raoeijelijkheden tot waarheid komt , hij moet er zich ook in een zedelijken 

 zin wel bij vinden. 



Zal ik nu overgaan om van den invloed der scheikunde op stoffelijke 

 helangen te spreken, dan weet ik naauvvelijks waar te beginnen; geen 

 stand toch is er in de maatschappij , op wier handelingen en bemoeijingen 

 de scheikundige kennis niet van invloed geweest is, die niet van verre of 

 van nabij heeft moeten te rade gaan met hetgeen dit deel van de weten- 

 schap der natuur met rijke hand aan alien aanbiedt. 



Bepaal ik mij vooreerst tot hetgeen de fabriekmatige nijverheid betreft, 

 dan behoef ik niet meer dan namen te noeinen, om al het gewigt te doen 

 beseffen, dat deze uit scheikundige kennis geput heeft, ja nog dagelijks 

 put. Mogen eenige voorbeelden mijn gezegde staven. 



Men bevinde zich in eene fabriek, waar vetten en alkalien als grond- 

 stoffen gebezigd worden , en vrage zich af: van waar die grondstoffen? 

 van waar het verbeterde fabrikaat ? De scheikunde heeft den weg 

 geopend, die de ontzettende massa's kunstsoda in den handel stort, heeft 

 nieuwe bronnen van vetstoffen ontsloten , overblijfselen of bijproducten van 

 andere industrien. Die soda, de natuur leverde ze schaars op; het 

 zeezout werd door de wetenschap dienstbaar gemaakt 6m er eenen sulfas 

 uit te bereiden, die alweder in een koolzuurzout werd veranderd, terwijl 

 het afgescheidene zoutzuur door andere fabriek en kon worden gebruikt. -> 

 De wetenschap ging verder ; men leerde die zwavelzure soda aan het 

 zeewater ontwoekeren, dat ons reeds met zout had voorzien. Wat vroeger 

 Rusland en America uitsluitend leverden, werd vervangen door eene stof, 

 door de wetenschap geschonken, van gelijksoortige eigenschappen en in 

 sommige opzigten zelfs van meerdere waarde. Die toepassing alleen heeft 

 eene nieuwe fabriekmatige nijverheid in het leven geroepen, heeft be- 

 staande industrien gewijzigd en verbeterd, heeft den handel veranderd, 

 maar , wat niet het geringste is , heeft het menschdom met eene voor de 

 toekomst onbegrensde hoeveelheid van een voor onze beschaving noodza- 

 kelijk geworden product voorzien. 



Wat in die fabriek van vetstoffen gebezigd wordt, het is niet alleen 

 dat, wat vroeger diende; nieuwe stoffen zijn er bijgekomen, zelve weder 

 voortbrengselen van een anderen tak van nijverheid, die ze als bijproducten 



18 



