REDEVOERING. 141 



ze uit een natuurkundig oogpunt bevestigend beantwoorden mag. Zoo 

 algemeen immers mag men de kennis van de natuurkundige wetenschappen 

 niet stellen, dat men zou kunnen aannemen, dat elk individu zulks zelf 

 zou kunnen onderzoeken. Een wakend oog behoort hier voor het alge- 

 meen te zorgen, en men ontkent dan ook geenszins, zelfs niet in die 

 landen, waar de staat niet van bemoeizucht te beschuldigen is, dat, in 

 afwachting eener in het verre verschiet liggende volmaking van intellectuele 

 en morele beschaving, de staat in zulke zaken nog niet van tusschenkomst 

 ontheven kan worden. Aan industrie en handel moge vrijhcid toekomen; 

 de vrijheid om te schaden moet hun ontzegd worden. In het algemeen 

 belang worden wegen en kanalen aangelegd; vordert dat algemeen belang 

 dan minder, dat men verpestende uitwasemingen voorkome, dat men 

 voedingsmiddelen niet in het groot vervalsche , of dat men acht geve op de 

 behoorlijke zuivering van water en lucht? 



Rust die pligt op den staat, wie zal dan ontkennen, dat hij zich moet 

 doen voorlichten op de eenig mogelijke wijze, waarop eene beoordeeling 

 rusten kan , dat is door de natuurkundige wetenschappen. Deze alleen 

 kunnen aanwijzen, hoe het onderzoek te bewerkstelligen zij. Een voor- 

 beeld zal alweder genoegzaam zijn. Het gas, tot verlichting gebezigd, 

 bevat soms bestanddeelen , die , in de dampkringslucht uitgestort , zeer 

 schadelijk op de gezondheid kunnen werken. Geen nood daar, waar 

 mededinging is; de kooper zal zeker dat gas verkiezen, waar dat zwavelig 

 zuur in de minst mogelijke hoeveelheid in bevat is. Maar daar, waar 

 slechts eene fabriek bestaat, zal daar de verbruiker zoo ligt tot de over- 

 tuiging komen, dat het beter voor hem is een geldelijk offer te brengen, 

 hetwelk de inrigting der toestellen hem gekost heeft, dan voortdurend 

 zijne longen met eene nadeelige luchtsoort te vullen? Daar kan de over- 

 heid vooraf hare bepalingen maken, maar de wetenschap moet voorschrij- 

 ven, aan welke voorwaarden de koopwaar voldoen moet. 



Vestigen wij een oogenblik onze aandacht op het dagelijksche leven, 

 en wij zullen alweder telkenreize de wetenschap met hare toepassingen 

 ontmoeten. Reeds daar, waar het eerste levensbehoeften geldt, zoo als 

 water en lucht en voedingstoffen , treedt de scheikunde op, om ons voor 

 te lichten. Zij leert ons, dat er eene zekere hoeveelheid lucht in onze 



