170 I. VAN BEEN 



rigtingeu van eene menigte andere werktuigen? wat zouden wij hiervan en 

 van de meeste natuurwetten weten ; indien bet physiologiscli experiment 

 het ons niet had geleerd en nog dagelijks leerde? 



Indien men daarbij bedenkt, dat de praktische ontleed-, schei- en 

 natuurkunde, microscopic en andere hulpmiddelen aan de physiologische 

 proeven, naar gelang der omstandigheden , dienstbaar gemaakt kunnen 

 worden, ja! dat men daarvan zeggen kan, dat het de andere hulpmiddelen 

 grootendeels in zich bevat, dan zal ik mij wel aan geene overdrijving 

 schuldig maken, indien ik beweer, dat eene doelmatige beoefening der 

 physiologie zonder experiment onmogelijk is, omdat men in de meeste 

 gevallen alleen daardoor den sleutel vindt tot de waarneming. 



Die zich van dezen sleutel niet wil of kan bedienen , is niet in staat in 

 het binnenste van den tempel der natuur door te dringen, daar hare ver- 

 borgene schatten met eigene oogen te aanschouwen en te waarderen. Slechts 

 de uitwendige schoonheid van het gebouw is 't hem vergund te zien , 

 van het inwendige en de verhouding daarvan tot het uitwendige is hem 

 niets anders bekend dan wat anderen hem mededeelen. Hij bevindt zich 

 niet op het regie wetenschappelijke standpunt, hij gelooft waar hij door 

 eigene aanschouwing zich moest overtuigen. 



Maar hoezeer de proefneming de sleutel tot de waarneming is en als een 

 onmisbaar vereischte bij de beoefening der physiologie moet beschouwd 

 worden, is ze de waarneming zelve niet, maar staat daarmede in verband 

 als het middel met het doel. 



Daarom heb ik ook hier in mijne rede het experiment niet naast 

 de waarneming geplaatst, gelijk sommige physiologen doen, die niet 

 schijnen te be'denken, dat er eene scherpe lijn moet getrokken worden 

 tusschen de waarneming, den eenigen weg die tot de kennis der waarheid 

 in de physiologie leidt, en de proefneming, die dezen weg opent. 



Wat de wijze betreft hoe het experiment dezen weg opent, welke han- 

 delingen tot het volvoeren daarvan vereischt worden, daarover zal ik hier 

 niet spreken, want dan zoucle ik in eene omslagtige indeeling en breed- 

 voerige beschrijving der verschillende proefnemingen vervallen, iets wat uw 

 gedulcl M. H! te zeer zou vermoeijen! Slechts over de algemeene strek- 

 king van het experiment zal ik eenige weinige opmerkingen in het midden 



