172 I. VAN DEEN 



Hoe dikwijls zijn niet door proeven verkregene deugdelijke resultaten 

 daarom zonder invloed voor de wetenschap gebleven , wijl de experimentator 

 niet alles, wat bij de proef diende opgemerkt en waargenomen te worden, 

 heeft opgemerkt en opgeteekend? 



Uit dit weinige M. H ! blijkt , hoezeer de waarneming van een doelmatig 

 gebruik van bet physiologisch experiment afhankelijk is. 



Maar gelijk het experiment het niiddel is om tot de waarneming te 

 geraken, is de waarneming het middel om tot de kennis der waarheid te 

 komen. Het zijn drie schakels die eene keten vormen, in wier midden 

 de waarneming staat, die van het experiment het licht ontvangt, dat zij 

 aan de waarheid geeff! 



Met het oog hierop en na hetgeen ik van de praktische ontleed- en 

 scheikunde heb in het midden gebragt, zal het wel onnoodig zijn, M. H! 

 te verklaren, dat ik tegen het gevoelen van diegenen ben, welke de 

 experimentele physiologic als een bijzonder wetenschappelijk vak beschouwen. 

 Neen ! zoodanige afscheuring mag men niet toelaten ; zij zoude eene ver- 

 nietiging zijn van de eenheid, waardoor het praktische en theoretische 

 gedeelte van de wetenschap aan elkander verbonden is. 



Dezelfde beweegredenen welke .mij gedrongen hebben niet uitvoeriger 

 hier over de methode bij het gebruik van het experiment te spreken, 

 nopen mij ook , om kort te zijn over de wijze , hoe men van de waarneming 

 tot de waarheid , de kennis der natuurwetten komt. 



Aan elk verschijnsel ligt eene aanleidende oorzaak ten grond, waardoor 

 het wordt opgewekt, en eene natuurwet, waaraan het zijn bestaan te 

 danken heeft. 



Deze oorzaken kunnen verschillend en veranderlijk zijn , de natuurwet 

 is bepaald en onveranclerlijk. 



Bepaaldheid en onveranderlijkheid van een verschijnsel, die zich ook 

 vooral door regelmatigheid openbaren, zijn daarom ook de teekenen, die 

 ons op den weg brengen, om de in het verschijnsel liggende natuurwet 

 te leeren kennen. 



Niet altijd kan men de oorzaken van een bepaald natuurverschijnsel , 



