Over de Histortsche Karakterkunde. 93 



schrijven aan de moeijelijkheid om historische karakters juist en 

 naar waarheid le l)eoordeelen , dan aan opzet of boosheid. 



En inderdaad, die moeijelijkheid is zeer groot. 



Wanneer wij na jaren omgang en duizend gelegenlieden , om 

 met eigen cog de tallooze verklikkers op te merken , die de geheim- 

 ste gewaarwordingen aanbrengen , wanneer wij ons soms in men- 

 schen ook dan nog bedriegen , wat huivering zal hem niet bevan- 

 gen, den geraoedeHjken Geschiedvorscher, wien 't pligt is te weten, 

 hoe zulken bestonden, die hij nimmer bespiedde, en slechts 

 door het oog van anderen zietl De vrees voor verongelijking , 

 meer nog dan die voor een lof , wat te groot of uitbundig, zou 

 hem gansch en al afschrikken , als maar een geschiedenis zonder 

 karakterbeschouwing een geschiedenis van menschen. mogt ver- 

 dienen te heeten. Maar, wat is het toch anders, dan de zede- 

 Jijke vrijheid in doen of in laten, de strijd met vijandige magten, 

 de geeslkracht en volharding daarlsij ten toon gespreid en einde- 

 Hjk de zegepraal of het bezwijken , dat de historic van menschen 

 onderscheidt van een natuurlijke historie, ik bedoel een historic 

 van dieren of planten. Maar ook daarom zijn menschen ver- 

 antwoordehjke wezens, wezens vatbaar voor lof en voor blaam, 

 en 't is tevens die zedehjke vrijheid, die de wegen der Voor- 

 zienigheid reeds hier op aarde volkomen regtvaai'digt. Geen 

 eeuw zoo bezocht, geen land zoo mishandeld, geen stand in de 

 Maatschappij zoo veracht, of de mensch kan zijn zedelijke 

 vrijheid redden en dien strijd strijden en het hoogste, het 

 eenige , dat prijs heeft , er af brengen. Overal kan men den he^- 

 mel zien! 



Neem de karakterkunde uit de Geschiedenis weg en gij ont- 

 neerat die Geschiedenis de plaats , haar onder de wijsgeerige siu- 

 dien toegekend. 



Maar ook: gansche volken zijn soms, wat een enkel mensch 

 er van maakte. Zonder lycurgus geen Spartanen, zonder peter 

 geen Russen. Hief niet een Chatham de Engelschen in de vorige 

 eeuw weder op tot Engelschen, d. i. tot die Natie, wier veer- 

 kracht men prijzcn moet, hoe men ook over hare Staalkunde 

 denke. 



