Over de Bislorische Karakterkunde. 89 



Men wilde er ia de XVIIP" eeuw /ich voor wachten en viel 

 in een aiider, niet min lierispelijk uiierste : om de grootheid en 

 zedelijke waarde van historische Manncn te toeisen aan zeker 

 Idcaal , in de hoofdtrekken gevonden hij zeno en zijn Stoisclie 

 volgers. 



Tegen liet einde dier eeuw was \ in Frankrijk weer anders; 

 toen kwam er een tijd , dat liooge geboorte t karakter bijna een 

 vlek aanwreef; terwijl liet elders Parvenus weer vrij zwaar viel, 

 voor hun burgerlijke af komst , ook door de grootste verdiensien , 

 vergeving te erlangen. 



Ik wil dit alles niet zoo opgevat liebben , dat er ook niet 

 doorluchtige uitzonderiugen zijn aan te wijzen; ik spreek van 

 dat, wat gewoonlijk in verscbillende lijdvakken de heerschende 

 toon was bij 't karakteriseren. 



Hoe 't zij ; sedert eenigen tijd heeft de historische karakterkunde 

 eene schrede voorwaarts gedaan. Wijt zij zulks dank aan een 

 zuiverder schatting van 't geen eigenlijk alleen waarde houdt? 

 Of hebben daartoe misschien bijgedragen de wat ruimer wor- 

 dende denkbeelden omtrent vaderlandsliefde , die, den geboorte- 

 grond en de voorouderlijke herinneringen op prijs stelleude, toch, 

 geheel overeenkomstig den geest des Christendoms, in andere 

 volken soms menschen , ja broeders begint te erkennen ? Of heeft 

 treurige ervaring uit de dagen , die wij beleefden , iets gedaan tot 

 verkrijging van meer geraatigdheid en wijsheid en van beter in- 

 zigten omtrent volksgeluk, en hoe somraigen dat vroeger bevor- 

 derden of verwoestten? Die vragen bevestigend te kunnen beant- 

 woorden zou een groote lofspraak op onze eeuw insluiten. Of 

 noem ik te edele drijfveren voor dieu ruimer geest en onbekrom- 

 pener gezindheid, en is die veeleer te zoeken bij de Bankiers en 

 in de verraenigvuldigde middelen tot gemeenschap, die Europa 

 verbinden? — Ik durf er neen noch ja toe zeggen. 



Maar wat ik wel durf beweren is, dat de betere rigting der 

 historische studien in onze dagen tot regtvaardiger en juister 

 karakteriseren akhans heeft in slaat gesteld. 



Er zijn paden geopend om dieper te dringen in den geest van 

 iedere eeuw; om den maatschappelijken toestand, in onderschei- 



