330 TWEEDE KLASSE. 



zijn omgegaan! Een Spaansch Gescliiedsclirijver der XVI"* eeuw^ 

 kenschetste de drie volken , waar het Rijk uit Lestond , op deze 

 wijze; dat de Catalonier het toekomende , die van Valencia het 

 tegenwoordige genoot ; maar van die van Arragon zeide hij , dat 

 zij gaarne zich beroemden op de daden der Vaderen , dat zij hun 

 oude Wetten en regten verdedigden als bewijzen der voormalige 

 dapperheid en vrijheid, en dat zij het waren, die bij voorkeur 

 het verledene genoten. 



Ik weet, dat die privilegien door sommigen te groot zijn ge- 

 acht en onbestaanbaar met het koninklijk gezag; hoe^el loch 

 FERDINAND Van Afragon, als men hem eens raadde die op te hef- 

 fen, zich niet slechts op zijn eed beriep, maar ook daarop, dat 

 het heil van Land en Koning beide er van afhing. Ik weet, 

 dat den Yorsten van dien tijd daar en elders in vele opzigten de 

 handen gebonden waren door plaatselijke en gewestelijke inrig- 

 tingen en privilegien , dat zulks de klem der regering verzwakte, 

 hen aan velerlei lastige, soms heillooze tegenspraak blootstelde 

 en terwijl dit kwetsend was voor hunne eigenliefde , ook hunne 

 magt vooral naar buiten zeer aanmerkelijke afbreuk deed. Ik 

 begrijp, dat zij er naar streefden, om zich daaraan te onttrek- 

 ken; en durf het, om der menschelijke zwakheid wille niet te 

 sterk veroordeelen. Ik gevoel, dat aan al die Provinciale regten 

 en privilegien ook nadeelen voor het welzijn van een gansch Ko- 

 ningrijk konden verbonden zijn, ja werkelijk verbonden waren; 

 en dat daardoor veel in denzelfden staat moest blijven, wat in 

 het algemeen belang verandering en vooruitgang vorderde. 



Maar ik weet tevens, dat niet alle middelen geoorloofd zijn, 

 zelfs om een loffelijk doel te ireffen. Ik houd staande, dat de 

 eed, op dergelijke herkomelijke regten door den Vorst vrijwillig 

 afgelegd, voor hij de Koninklijke of Souvereine magt aanvaart, 

 een magt , alleen onder voorwaarde van dien eed aan hem opge- 

 dragen, toch ook een eed is. Eindelijk: de geschiedenis van 

 Arragon en van Spanje in het algemeen verpligt mij te zeggen, 

 dat de gewelddadige vernietiging van die herkomelijke regten , 



* Mjedes, 12. 25. bij schmidt, S. 155. 



