•202 OORNELIISTARNUMAN 



cum homine, aliorum hominum societate , civitate, humanitate, ut denique 

 hominem humanitatemque secuin conciliaret. Haec ipsa conjunctio una 

 omnium maxime sublimis est, quippe quae omnes generis humani aetates 

 complectitur, vitam terrestrem cum aeterna copulat. Inde ab initio, omnis 

 enim cultus a religione profectus est , homines ad earn instituit Deus , 

 qui tandem per Filium , imaginem suara , perfectam suam houiinisque 

 naturam atque institjitionis divinae vim patefecit : dum per Ecolcsiam Christi , 

 si perfecta cogitetur , declaratur, quaenam intima sit hominum inter se et 

 cum Deo sub divino imperio societas. Summain hancce hominum cum Deo 

 societatem animare atque regere debere societates , inprimis Christianas , 

 sponte intelligitur : eius autem principium jam cernimus in gentibus rudibus, 

 « quarum nulla tarn est fera, cuius mentem non imbuerit Deorum opinio »: 

 id est, quae non superiori cuidam naturae, quam divinam vocant , cnram 

 caerimoniamque tribuat (9). Nee tantum cum Deo, sed homines inter se 

 superior! humana communitate , ad Dei voluntatem ordinanda , copulati sunt. 

 Singuli enim non iuxta se in hoc terrarum orbe collocati sunt, uti ii 

 docuerunt , quorum error ad societates civiles penitus convertendas multum 

 contulit, sed singuli in familia nascuntur, et cum ipsa, quam accipiimt , 

 vita, suscipiuntur in stirpem, tribum , populum , quocum eandem originem 

 habent, eandem linguam deinde loquuntur, eadem sacra colunt , festa cele- 

 brant, receptos mores sequuntur. Explicari hanc hominum consociationera , 

 quae initio contractior est , magis magisque , eamque tandem omnes omnino 

 necessitudines humanas complecti novimus. In vita autem domestica, prin- 

 cipio illo etspeculo rerum publicarum , ea iam apparet singulorum cum superiori 

 communione cohaerentia , quae indigentia et potent<a , id est, inaequalitate 

 cernitur. Quae cum obedientiam genuit tum imperium , « sine quo nee 

 domus ulla nee civitas , nee hominum universum genus stare , nee rerum 

 natura omnis, nee ipse mundus potest. » Sive igitur ad initia vitae eivilis 

 seu ad summum propositum , cui Deus hominem destinavit , attendimus , 

 omnia nos docent , singulos homines ne cogitatione quidem avelli debere 

 a variis illis communitatis gradibus , quorum naturam cognoscere, legibus 

 parere optimus quisque maxime studebit. Tum demum singularis homo 

 sui juris, liber est. Tantum enim abest , ut hanc communitatem, pro 

 arbitrio mutuove cum aliis consensu eondiderit , ut haec maneat , ille in 



