212 CORNELIISTARNUMAN 



uulta prae Gallis praecipua habere. Quae enira in Gallia futuris Jureconsultis 

 apertae tcholae fuerunt, nil nisi tcholae sunt, neque iis , quaepraesens disci- 

 plinarum conditio postulat , satisfaciunt. Quam miser vero antea earum, 

 Napoleone inprimis regnante , status fuerit , dictu difiBcile est : hie enim 

 liberalem artem ad sordidum quaestum abiicere voluit. Igitur longe 

 plerique non in scholis , sed in foro ad forum educabantur : nostri contra 

 juvenes, si bonam studiis operam navaverint, in vitae lucem prodeunt, ad 

 omne patrii Jureconsulti munus explendum non dico parati , sed bene prae- 

 parati. 



Nee spem fallet exitus , Auditores ! modo regiam viam sequamur , nee 

 Gallicorum Jurisconsultorum vitia potius, quam virtutes, quae magnae sunt,, 

 imitemur. Itaque qui ad patrii Jureconsulti laudem adspirare velit, nihil 

 potius habeat, quam ut singula legum placita et universa capita ad fontes, 

 unde fluxerunt, reducat , cursum , quem tenuerunt , persequatur ; ut unde 

 venerint , quaenam sint, quo tendant , pernoscat. Nam frustra quis contendat, 

 Codicem legum alio esse interpretandum modo , quam jura , quae sine expressa 

 legislatoris voluntate obtinuerunt. Codices illi pauca continent , quae plane 

 nova sint: longe plurima cum anteriori iure ita conjuncta sunt, ut , nisi haec 

 intelligamus , vera nostri juris ratio nos lateat perpetuo. Quid? quod ne 

 nova quidem ab antiquis recte discernere poterimus ? Etenim Jureconsultum 

 semper spectamus , non eum , qui legibus interpretandis victum sibi potissimum 

 quaerat , facillima quaeque perceptu verissima atque optima iudicans : sed 

 eum, qui injure habitet. Hie enim solus juris intcrpres, custos , conditor 

 appellari meretur. Quod aeque in Grammaticum et linguara valet. 



r ■ 



> Quae hactenus de ea re disputavi , ad omnes Codices pertinent. Nee necesse 

 est, omnia nuncargumentaadferre, quibus sententia,quam tueor, confirmetur. 

 Hoc prae me fero, sic demum veram dignitatem Jureconsulti muneri conciliari: 

 sic demum eum a legum formularumque recitatore non gradu sed genere 

 distingui. Quae enim arida magis et jejuna cogitari possunt , quam praecepta 

 ilia et praescripta , quae in Codice de modo experiundi in causi* civilibiu 

 traduntur ? Et huius tamen studium , si scienlia nobilitetur et historiae veluti 



