806 J A N N I S B Q S S C H A. 



saeculorum ordinem ita explicare, lit duo haec appareant omnium rerain 

 hnmanarum momenta ei quasi capita : Divina procuralio et actio bumana. 

 Quod quomodo intelliganj, paucis explicandum. 



Est magnum hoc et adniirabile , summi Nurainis inenarrabilem sapienliam 

 in populorura Historia vestigiis persequi et porrecto, ut ita dlxeriiii, digito 

 monstrare; quem locum ad Theologorum scholas et conciones totum relegare, 

 id vero est Historiam praecipua ilia laude privarc, quam luculenta oratione 

 apud nos quondam celebvavit bobgerus , (juaque jam antiquitus ornavit eam 

 DfOfioMns sicoLtSsy ini libri sui exordio scribens, Historiam esse Providentiae 

 Divinap administram. 



Verura enunvero idcircone generis humani historiam non aliam esse cen- 

 seamus , quam quo nomine Naturalem Historiam esse dicimus? Num eadcm 

 lege populos ad occasum vergere statuemus, qua suo pondere lapidcs deorsum 

 feruntur? aut truncos nos ac stipites faciemus aut pecudum similes, quae a 

 naturae curriculo nunquam deflectunt? Admirabilis certe >idetilr apum 

 intelligentia, quarum operas et universam quasi ttoKitsixv egregiis versibus 

 ita tamen exposuit virgilius, ut appareat, per omnia saecula eodem eas spatio 

 decurrere. At longe alia est generis humani natura, in quo per varias 

 aetates summa est sententiarum et consilioriim discrepantia, quae omnia 

 persequi quam vim habuerint ad res vel bene vel male gerendas, altera est 

 quam suscipere debet Historiae studiosus proYincia. Utrumque autem ita 

 conjungere, ut tum Divinae gubernationis vis appareat, tum humanarum 

 pctionum ratio, id vero est Historiam facere ut pietatis et sanctitatis, ita 

 industriae et bonorum consiliorum praeceptricem. 'b 



Atqui duplex hoc eorum qui Historiam excolunt munus, quo sublimiils 

 et utilius vix quidquam excogitari potest — alii quid sentiant ipsi viderint — mihi 

 quidem videtur sine literarum sludiis baud quaqnam posse expleri. Etenim 

 si in re divina licet exili exemplo uti , quemadmodum in tragoedia poetae 

 artificium non tam ipso exitu argument! cernitur, quam quo modo unius- 

 cujusque personae moribus atque consiliis nsus sit, ut iabulae nodiim sine 

 machinis ad eventum exi)ediret : ita in magnifico illo reruni humanarum 

 spectaculo, summi Moderatoris providentia tanto illustrius elucebit, quanto 

 melius intellexerimns, quomodo ea , quibus populorum fata impleta sunt, 

 per omnes eorum et cogitaudi et agendi vias praeparata et ad exitum perducta 



i- y 



