REDEVOERING 335 



luaken en tegen elkander op te bitsen; maar zoo is het de ware wijze van 

 betaald zetten. ;jn!i i<l) Bio ii9»yicii'.>r'C T^ou i!* DOiiirtoT 



Wei mogt nu die Hollander zulk eene voorwaarde maken in een land , 

 waar nog slechts een tiental jaren geleden , op de getuigenis van gekochte 

 aanbrengers , vele Roomsch - Gatholyken ova. hunne godsdienst waren op het 

 schavot gebraclit. f» !e n^I.jnifcvif.v dli .•i!,;iI.i«m<wit'C'fil.i'jd 'if J " ulj;. 



In weerwil van eene wet voor verdraagzaambeid (*) , welke die Hollander 

 vervolgens wist te doen uitvaardigen , is aan broederzin der Christenen jegens 

 elkander in Engeland nog anderhalve eeuw lang niet te denken geweest: 

 getuige eene lange lijst van strafbepalingen tegen hen , welke de heerschende 

 kerk niet toegedaan vraren. Lang is zij en gestreng die lijst I men leest haar 

 niet zonder verbazing en ergernis door; maar zij wekt in het Christelijk 

 gemoed nog meer smart op dan ergernis : ik wil u dat gevoel besparen. Die 

 strafbepalingen, 't is waar, zijn wel niet altijd naar de letter toegepast , 

 maar zij bleven tocb als bet gepunte zwaard altijd opgebangen en zwevende 

 boven het hoofd der ongelukkigen , welke van de willekeur allcs te vreezen 

 hadden , terwijl zij met oogluiking als waarborg van veiligheid zich moestcn 

 behelpen , en voor regt genade mogten roepen. 



Genoegjdat de bekrompenheid der Engelsche bepalingen omtrent kerkelijke 

 zaken het getal Dissenters onder de Protestanten tot nog onlangs gedurig 

 deed loenemen , en die Dissenters, juist door dat^alrijk worden , aanleiding 

 verkregen om ook onder elkanderen te gaan verschillen. Moest zulks niet 

 den nadeeligsten invloed uitoefenen op die eensgezindheid, welke tusschen 

 de leden van elk groot inaatschappelijk buisgezin beboort te bestaan? 



Hoe jammerlijk tocb dwaalt niet die wetgever van zijne beerlijke roeping 

 af , welke bet dus aanlegt, dat niet alien het belang van alien voor het beste 

 iniddel houden om elks bij zonder belang te bevorderen ! Wat vergrijp tegen de 

 maatschappij , haar in vele kleine afdeelingen te versnipperen , waarvan elke 

 in hem , welke zich onder bare banier niet rangschikt , weinig minder dan 

 eenen vyand ziet ! Reeds zijn er onvermijdelijke botsingen genoeg nit zuiver 

 wereldsche aangelegenbeden voortkomende : de godsdienst daalde van den 

 hemel neder om die te verminderen : wat zal men van die onhandige wetgevers 

 zeggen , welke haar deden strekken , om die te vernieerderen ? 



(*) Act for a toleration 1689. ' • . . •' • J ■ 



