R E D E V E R I N G. 339 



Echter , ook met achterlatiug dier dierbare hoofden , kiezen de reeds inge- 

 scheepten -vrijlieid van geweten boven 't geen zij ontrouw jegcns God achten 

 en die pelgrimmen, werwaarts rigten zij hot oog gelijk als naar eeneplaats 

 van verademing en bevrijding? werwaarts andors dan naar Nederland ? 

 Broederlijk worden zij er ontvangcn ; en geen wonder: die onderdanen, -vvelke 

 JACOB vervolgt, zijn ongehuichelde vromen , zijn lieden van zulke gestrenge 

 zeden, dat zij zelfs onze zoo naauwgezette vporvaderen nog te weinig 

 naauwgezet keuren; zij vertrekken dus in vrede uit onze havens om in het 

 westelijk halfrond een nieuw Engeland te stichten, waar vrijheid en geluk 

 zullen bloeijen. 



Maar waar zou ik eindigon , wilde ik opnoemen al de om geloofsbelijde- 

 nissen vervolgden, die bier eene schuilplaats vonden ! Hoe zou ik de 

 slotsom kupnen opgeven van al de zegeningen , vcelke eene Avijze verdraag- 

 zaamheid ons verzekerde , teruijl andere rijken en daaronder Engeland al de 

 Arrange vruchten dor onverdraagzaamheid inoogstten! 



Laat het genoeg zijn, dit gedeelte inijner redevoering te besluiten met de 

 woorden van een der verlichtstc Engelscben van zijnen tijd, en die tevens 

 een eerlijk staatsman en onpartijdig beschouwer onzer Republiek was. De 

 beroemde william temple zinspeelt in die woorden op de rampen , welke 

 de godsdienstige inrigtingen over zijn eigen vaderland badden nitgegoten en. 

 tevens op de zegeni/igen , welke zij ons badden aangebracht. v; • 



« Men kan zicb naauwlijks verbeelden , » zoo schreef bij , « boe de 

 « hevigheid en al bet bittere , wat verschil van godsdienst in andere rijken 

 « verzelt, in de Nederlanden verzacht en tot gematigdbeid geworden is door 

 « de vrijheid, welke ieder bij toelating of oogluiking geniet; en boe de 

 « eergierigen en zij, welke den staat willen in beweging brengen, daardoor 

 « buiten de mogelijkheid geraken, om bunne baatzuchtige en oproerige 

 « plannen eene kleur van Godsdienstijver te geven ; iets wat de Christeu- 

 « wereldin de laatste anderh'alve eeuw op zoo veel bloeds is te staan gekomen, 

 « Geen sterveling kan in dc Nederlanden klagen over eenigen dwang in zijn 

 « geweten; niemand wordt daar genoodzaakt tot eene openbare belijdenis van 

 « zijn geloof; niemand wordt belemmerd in binnen 's huis te aanbidden zoo 

 « als bij het verstaat, of gedwongen dat buiten 's huis te doen zoo als anderen 

 « het verstaan. Wie in zaken van godsdienst meer van anderen wil zonder 



