R E D E V K R I N G. 345 



het dat zij , die om hun yrijlieidszin vervolgd warden , evenzeer als de slagt- 

 oflFers van dweeperij en valschen godsdienstijver , bij ons eene schuilplaats 

 Eochten en vonden. 



De viijheid beslond blj ons vroeger reeds dan bij de Engelschen; maar 

 de bearbeider van Hollands Rijkdom kon ook nog na mohtesquieu , zonder 

 vrees van tegenspraak , tiitroepen « dat er in zijnen tijd geen land viel 

 « aan te wijzen, zelfs Engeland niet uitgezonderd , waar de burgerlijke 

 « vrijheid minder besnoeid Mas dan bij ons. » Onderdrukten en vervolgden 

 uit alle landen vonden eene schuilplaats in Nederland. Zij vonden er ook brood. 



Zij vonden dat brood op een plekjen gronds , dicht bezet door landskinderen 

 en gansch niet in staat, zelfs die door de vrucht zijner akkers te voeden. 

 Hoe Mas dat mogelijk ? v.iBH«i 



Door de wijsheid , waarmede de belangen des handels en 't geen daarmede 

 verbonden is , in de Nederlanden behartigd m erden. Zietdaar het laatste 

 Maarover mobtesquieu de Engelschen boven alle natiea prijst. Het zal ons 

 weinig moeite kosten, ook dat aan onze vaderen terug te geven. 



Twee Moorden zijn genoeg om het beginsel , Maarvan elk der beide natien 

 uitging , te kenschetsen. 



In de vlag der Engelsche koopvaarders stond geschreven uitsluitikg : in die 

 der Ncderlanders vbijheid. '(jijnJJ^ia-l'oolO %ii fltiisni 



Reden ojn zich te verwonderen is hier wel , maar in een' geheel anderen 

 zin dan de Fransche wijsgeer bedoelde: want waarlijk, er is niet weinig toe 

 noodig geMcest om een volk zoo ondernemend, zoo \lijtig, zoo begiftigd 

 met den geest des handels en der nijverheid, daarbij een land bewonende zoo 

 gunstig gelegen, dat het zijne roeping scheen , eene vrijhaven voor alle 

 natien te zuUen worden , er is niet Mcinig toe noodig gCMcest , om den 

 handel der Engelschen zoo lang klein en onbeduidend , liunne nijverheid zoo 

 lang onderdrukt , liunne havens zoo lang gesloten te houden. Dat wonder 

 konden de veiordeningen van Elizabeth uitwerken, gedurende wier regering 

 de gansche handel bijna uit Monopolie bestond. Maar een halve eeuw 

 vroeger Maren de Monopoliiin op het aanzoek der Staten van Holland reeds 

 door KAUEL V in dit ons geMCst verboden. 



Haar opvolger jaGob yernieligt wel de vrijbrieven aan' de alleenhandelaars 



X X 



