OVER DE WIS- NAT. EN TEEKENK. 7 



recht verwachten, dat in eenebefchaaf- 

 de maatfchappy, de wetenfchappen in 

 algemeenen trein behoorden te zyn. 

 Het is echter ver van daar: de befcha- 

 ving teelt behoeften: kunften en we- 

 tenfchappen hebben aan den eenen ; de 

 weelde, en wellust aan den anderen 

 kant; die behoeften oneindig vermeer- 

 derd: dezen hebben den mensch 

 doen bedacht zyn op alles , wat hem 

 die behoeften konde bezorgen : hierom 

 handelde hy met vreemden; van daar 

 de huisbouw , Jcheepsbouw , zeevaart, 

 trafiquen , manufacturen , oorkgsbouw , 

 en meenigvuldige andere uitvindingen 9 

 A 4 wel- 



tot deze vangst noodzaaklyk ; en met het maken van 

 harpoenen ? hengels , en fleeptouwen , waarmede zy 

 andere visfchen vangen : de Oosterlingen FiiL-lden 

 zich met den land- en veldbouw bezig : de Noord- 

 fche volken leefden meest van de jacht : en onzc 

 voorvaders , die ruvv en onbefchaafd , in de (IrcngJle 

 konde, riaakt omliepen , leefden van vruchten , boter, 

 en kaas ; bouwden zQirt-rafinaderyen , en geneerden 

 zichmet het vangen van baring: in e'dn woord, ai- 

 le de werkfnamhcden van het menschdom bepalen zich, 

 in den ftaat der natuur, tdt het opfporen van hun- 

 nen leeftocht , en tot die onderlinge hulpreiking eii 

 ruwehandwerken, zonder welken zyniets minder dan 

 dien leeftocht zelve misfen. Zoo lang nu eene natle 

 haar' gantfchen leefryd tot het opfporen van haar 

 onderhoud noodig heeft, blykt het van zelve, dat d,* 

 ontwikkeling der wetenichappen met zulk een' Itanci 

 onbcftaanbaar is. 



