850 OVER DE OPVOEDING: VÄN DEN MENSCH 
gefchikt om de” gemoederen” te werzwâkken; én’ ge 
heel ongefchikt“te maken tér verdediging’ van vrijk 
heid en onafhankelijkheid, “En, ‘hoezeer ‘deze” Bar- 
baren: van de Romeinen regt vafi “eigendom ;’krijgs= 
tucht „-kunftenven den Christelijke: Godsdienst léêr- 
den „en dit “welde eerfte oorzaak wer hunne latere 
befchaving “ moge geworden zijn 5 zoo “digteekent 
zich van-nuaf aan die macht van'ftikdonkere ‘duis- 
ternis, waaronder Europa zoo’ vele eeuwen gezucht 
heeft „en welké -niets- toegeeft vaar “defi toeftanid der 
wilde volken; ja-mogelijk dezes overtrof. ‘En geen 
wonders. der Christelijke: “Godsdienst was geheel 
ontaard in - raw ‘bijgeloof, «en doormengd met den 
geest van den Heidenfchen eerdienst. ‘Zij, die zich als 
opperhoofden der kerk opgeworpen “hadden „ háddén 
zich de volftrekte kerkelijke oppermagt aarigematigas 
en flreefden tevens naar een onbepaald wereldlijk 
gezag. Daar zij toen reeds wisten ‘dat het gemaka 
kelijker valt over-eenen dommen hoop“hunne dwins 
gelandij uit-te oefenen, dan over den “waarlijk ver? 
tichten mensch, zoo misbruikten”zij het’ fchoonfte 
en edelfte! middel van befchaving, om den menscli 
tot den grootften flaaf te vernederen, en zijne rede 
aan de knellendfte banden te leggen, alle eigen 
onderzoek „ ja” zelfs’ het- denken (dit - was in’ de 
twaalfde eeuw) wolftrekt verbiederide” Is 
Europa misteveen hoofd j “dat ‘éénheid daarftelde 5 
of met’ een vaste hand het-roer van °ftaat beftaurde: 
KareL de Groote mogt in’ de achtfte eeuw dit: vers 
beteren; met‘zijnen dood’ ftortte ok’ zijn gebouw 
in, en het vorige tooneel vertoonde” zich -op nieuw: 
f | le 
